Việt Nam đối mặt nguy cơ nắng nóng cực đoan khi El Nino quay trở lại

Theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, những cập nhật mới nhất từ các cơ quan khí tượng hàng đầu thế giới như NOAA (Mỹ) và ECMWF (Châu Âu) đều chỉ ra tín hiệu đại dương đang nóng lên rõ rệt. Dự báo xác suất xuất hiện El Nino trong hè 2026 hiện ở mức trên 60%, với khả năng duy trì đến cuối năm và có khoảng 25% cơ hội đạt ngưỡng cường độ rất mạnh.

Cảnh báo về đợt nóng "lịch sử"

Dù trong khí hậu học không có thuật ngữ chính thức "siêu El Nino", nhưng với chỉ số nhiệt độ mặt nước biển dự kiến tăng cao, El Nino năm 2026 có thể được xếp vào nhóm các đợt thiên tai mạnh nhất trong lịch sử, tương đương với các giai đoạn khốc liệt 1997-1998 và 2015-2016.

Đáng lo ngại hơn, El Nino lần này không diễn ra đơn lẻ mà xuất hiện trên một nền khí hậu toàn cầu vốn đã nóng lên do biến đổi khí hậu. Sự cộng hưởng này khiến xác suất xảy ra các đợt nắng nóng diện rộng, gay gắt và kéo dài tại Việt Nam trở nên lớn hơn bao giờ hết. Tại miền Bắc, nền nhiệt trung bình được dự báo cao hơn bình thường từ 0,5 đến 1 độ C, khiến số ngày nắng nóng tăng vọt. Trong khi đó, các khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi tình trạng thiếu hụt mưa và bốc thoát hơi nước mạnh.

Biến động dị thường của bão và mưa lũ

Một đặc điểm đáng chú ý của các năm El Nino là số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, TS Trương Bá Kiên nhấn mạnh rằng điều này không đồng nghĩa với việc rủi ro giảm xuống. Ngược lại, những cơn bão xuất hiện trong điều kiện này thường có quỹ đạo phức tạp, tăng cường nhanh chóng và khó dự đoán, gây nguy hiểm lớn cho các khu vực ven biển.

Ngoài ra, quá trình thay đổi hoàn lưu khí quyển quy mô hành tinh do El Nino gây ra có thể kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan cục bộ như giông mạnh, lốc xoáy, sét và mưa đá, đặc biệt là trong các giai đoạn chuyển mùa.

Chiến lược ứng phó "đa rủi ro"

Trước kịch bản thời tiết diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo cần thay đổi tư duy ứng phó theo hướng đa mục tiêu thay vì chỉ tập trung vào khô hạn.

Về mặt kinh tế - xã hội, ngành nông nghiệp cần chủ động điều chỉnh lịch thời vụ và cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện ít nước. Ngành năng lượng cần đặc biệt lưu tâm đến rủi ro kép: nhu cầu sử dụng điện tăng cao do nắng nóng trong khi nguồn cung từ thủy điện có nguy cơ suy giảm nghiêm trọng do dòng chảy về hồ chứa thấp.

Đặc biệt, từ cuối hè 2026 sang mùa khô 2026-2027, rủi ro về hạn hán và xâm nhập mặn sẽ gia tăng mạnh mẽ tại Trung Bộ và các tỉnh phía Nam. Việc tích trữ nước sớm, theo dõi sát sao các bản tin dự báo sau giai đoạn "rào cản mùa xuân" sẽ là chìa khóa để các địa phương giảm thiểu tối đa thiệt hại do đợt El Nino này gây ra.