Đời sống
07/11/2026 10:005 món ăn không ngọt nhưng dễ làm đường huyết tăng, người mắc tiểu đường cần đặc biệt chú ý
Số liệu từ ấn bản thứ 11 của Diabetes Atlas do Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) công bố cho thấy, vào năm 2024, thế giới ghi nhận khoảng 589 triệu người trưởng thành trong độ tuổi 20–79 đang chung sống với căn bệnh này, cướp đi sinh mạng của 3,4 triệu người và chiếm tới 9,3% tổng số ca tử vong ở nhóm tuổi trên.
Tại Việt Nam, cộng đồng bệnh nhân đã lên tới gần 2,5 triệu người, đáng lo ngại hơn là có khoảng 945.000 trường hợp hoàn toàn không hay biết bản thân đang mang bệnh.
Một ngộ nhận hết sức phổ biến hiện nay là đa phần mọi người chỉ dè chừng bánh kẹo hay nước ngọt, mà vô tình bỏ quên những "sát thủ đường huyết" ẩn mình ngay trong thực đơn điểm tâm thường nhật.
Thực tế, có không ít món ăn sáng mang vị mặn, vị nhạt hoặc dường như không có chút vị ngọt nào nhưng lại sở hữu hàm lượng carbohydrate khổng lồ, khiến chỉ số glucose trong máu tăng vọt sau khi dung nạp.
Mối nguy đầu tiên đến từ bánh mì trắng cùng các món ăn chế biến từ bột tinh chế. Theo Bác sĩ tim mạch Dariush Mozaffarian, đồng thời là Giáo sư Y khoa tại Đại học Tufts (Mỹ), các món ăn quen thuộc như bánh mì trắng, bánh cuốn, bánh bao hay bánh phở đều đã trải qua khâu tinh chế, làm mất đi gần như toàn bộ phần cám và chất xơ. Khi nạp vào cơ thể lúc dạ dày còn trống rỗng vào đầu ngày, các enzym tiêu hóa lập tức phân tách tinh bột thành đường glucose với tốc độ chóng mặt, đẩy đường huyết tăng phi mã.
Tình trạng thiếu vắng chất xơ và protein đi kèm sẽ ép tuyến tụy phải hoạt động kiệt cùng nhằm bài tiết insulin để giải quyết lượng đường này. Minh chứng cho điều đó, một phân tích tổng hợp đăng tải trên tạp chí Critical Reviews in Food Science and Nutrition (2023) đã xác nhận việc thay thế ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt đem lại hiệu quả vượt trội trong việc kiểm soát insulin và đường huyết sau bữa ăn.
Bên cạnh đó, các món chiên rán ngập dầu mỡ như quẩy giòn hay bánh rán mặn dù chẳng hề có vị ngọt nhưng lại âm thầm hủy hoại độ nhạy insulin, đặc biệt nguy hại khi dùng vào bữa sáng. Hỗn hợp mỡ biến tính ở nhiệt độ cao và chất béo bão hòa kết hợp cùng tinh bột sẽ làm gia tăng axit béo tự do trong máu, tạo ra rào cản ngăn các thụ thể ở tế bào tiếp nhận insulin.
Theo một nghiên cứu trên tờ The American Journal of Clinical Nutrition (2014), những người duy trì thói quen ăn đồ chiên rán từ 4 đến 6 lần mỗi tuần có nguy cơ đối mặt với bệnh tiểu đường type 2 cao hơn 39% so với nhóm người ăn dưới 1 lần một tuần.
Các loại thịt chế biến sẵn kẹp trong bữa sáng cũng tiềm ẩn rủi ro không kém. Trưởng khoa Nội tiết tại Stony Brook Medicine (Mỹ), bác sĩ nội tiết Silvana Obici, phân tích rằng các món như xúc xích, lạp xưởng hay thịt nguội sở hữu vị mặn đặc trưng nên dễ làm người tiêu dùng mất cảnh giác trước nguy cơ đái tháo đường.
Bản chất nhóm thực phẩm này tích tụ nhiều muối, chất bảo quản và chất béo bão hòa nhưng lại hoàn toàn vắng bóng chất xơ, từ đó góp phần thúc đẩy nguy cơ mắc bệnh.
Cảnh báo này càng thêm sức nặng qua công trình nghiên cứu quy mô lớn trên The Lancet Diabetes & Endocrinology (2024) thực hiện trên gần 2 triệu người trưởng thành tại 20 quốc gia: chỉ cần ăn đều đặn 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày, tương đương một chiếc xúc xích nhỏ, nguy cơ mắc tiểu đường type 2 đã tăng thêm 15%.
Không thể không nhắc tới xôi và các món chế biến từ gạo nếp, món ăn sáng khoái khẩu của đông đảo người Việt nhưng dưới lăng kính y học lại không phải lựa chọn lý tưởng để phòng ngừa đái tháo đường. Gạo nếp chứa lượng carbohydrate đậm đặc cùng cấu trúc tinh bột amylopectin rất dễ bị phân rã nhanh chóng.
Tiêu thụ một phần xôi đầy đặn đồng nghĩa với việc đưa vào cơ thể lượng tinh bột ồ ạt trong chốc lát, buộc tuyến tụy phải gồng mình tăng tốc tiết insulin. Tình hình càng đáng ngại hơn khi món xôi thường được ăn kèm với mỡ hành, ruốc, chả chiên hoặc lạp xưởng, đẩy tổng năng lượng bữa ăn lên rất cao.
Vòng lặp nạp nhiều tinh bột cùng lượng chất béo dư thừa kéo dài sẽ thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng và gia tăng tình trạng kháng insulin.
Cuối cùng, các mặt hàng thực phẩm chế biến sẵn và đồ đóng gói ăn liền như bánh quy mặn hay các phần điểm tâm tiện lợi cũng là nguồn cơn cần đề phòng. Một phân tích tổng hợp từ 12 nghiên cứu đoàn hệ trên Diabetes & Metabolism Journal (2025) đã chứng minh mối liên hệ rõ ràng giữa thói quen dùng thực phẩm chế biến siêu sẵn thường xuyên với sự gia tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2.
Các sản phẩm ăn nhanh đóng gói này chứa nhiều tinh bột tinh chế lẫn hàm lượng muối cao nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng vi chất và chất xơ. Một bữa sáng đơn điệu chỉ dựa vào thực phẩm đóng gói mà không có sự bổ sung của đạm nạc hay rau xanh sẽ gây mất cân bằng dinh dưỡng trầm trọng và làm suy giảm khả năng kiểm soát đường huyết sau ăn, đòi hỏi người tiêu dùng phải sớm thay đổi dù chúng có hấp dẫn và tiện lợi đến đâu.
PV (SHTT)