Đời sống
14/01/2026 15:24Chuyên gia cảnh báo gì về tin đồn vaccine Pfizer và Moderna gây ung thư trên mạng xã hội?
Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin lan truyền về mối liên hệ giữa vaccine Covid-19 mRNA và ung thư, thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Các nội dung này chủ yếu dẫn lại từ một bài tổng quan đăng trên tạp chí Oncotarget, trong đó tập hợp các báo cáo ca lâm sàng ghi nhận 333 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán hoặc có diễn tiến nặng hơn sau tiêm vaccine mRNA tại 27 quốc gia. Từ những số liệu này, không ít suy diễn cho rằng vaccine của Pfizer và Moderna có thể làm gia tăng nguy cơ ung thư.
Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, các thông tin đang lan truyền chủ yếu tác động vào tâm lý lo ngại của người đọc, trong khi nền tảng bằng chứng khoa học để khẳng định vaccine mRNA gây ung thư hiện rất hạn chế. Ông cho biết, bài viết được chia sẻ thực chất là một bài tổng quan, trong đó tác giả tập hợp các báo cáo ca bệnh đơn lẻ và những quan sát rải rác, không phải nghiên cứu được thiết kế nhằm xác định mối quan hệ nhân quả.
Các báo cáo ca lâm sàng hoặc chuỗi ca bệnh chỉ phản ánh việc một sự kiện xảy ra sau một sự kiện khác về mặt thời gian, chứ không thể chứng minh vaccine là nguyên nhân gây ung thư. Đáng lưu ý, các thống kê kiểu “333 ca ung thư sau tiêm” không cung cấp mẫu số là tổng số người đã tiêm vaccine, không có nhóm chứng để so sánh và cũng không đánh giá nguy cơ ung thư so với tỷ lệ mắc ung thư nền trong cộng đồng. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine Covid-19 đã được sử dụng trên toàn cầu, việc phát hiện ung thư sau tiêm ở một số trường hợp có thể chỉ là sự trùng hợp về thời điểm, bởi ung thư vẫn xuất hiện hằng ngày trong dân số.
Theo bác sĩ Tuấn, để có thể kết luận vaccine gây ung thư, cần các nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn, được thiết kế chặt chẽ, theo dõi dài hạn, có điều chỉnh đầy đủ các yếu tố nguy cơ và cho kết quả nhất quán. Một tập hợp các ca bệnh riêng lẻ không đủ giá trị khoa học để suy ra mối quan hệ nhân quả.
Một số thông tin trên mạng xã hội còn cho rằng việc phát hiện khối u hoặc lymphoma ở vùng nách, cánh tay cùng bên tiêm vaccine mRNA là bằng chứng cho thấy tác động gây ung thư. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho biết hạch phản ứng vùng nách sau tiêm vaccine mRNA là hiện tượng đã được ghi nhận phổ biến. Phản ứng này có thể khiến người tiêm đi khám và thực hiện các thăm dò hình ảnh, từ đó phát hiện tình cờ những tổn thương đã tồn tại từ trước nhưng chưa được chẩn đoán.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, các bệnh lý ác tính như lymphoma có thể bùng phát sau các kích thích miễn dịch, bao gồm nhiễm virus hoặc tiêm vaccine, đặc biệt ở những người đã có bệnh nền hoặc tổn thương tiền ung thư. Tuy nhiên, để khẳng định vaccine là nguyên nhân trực tiếp, vẫn cần các bằng chứng dịch tễ học và cơ chế sinh học rõ ràng hơn.
Liên quan đến các lo ngại khác về vaccine mRNA, bác sĩ Tuấn cho biết viêm cơ tim và viêm màng tim là những tác dụng phụ hiếm gặp đã được ghi nhận, chủ yếu ở nam giới trẻ sau liều tiêm thứ hai. Tuy nhiên, tác dụng phụ hiếm gặp không đồng nghĩa với nguy cơ gây hại trên diện rộng và không thể suy diễn sang khả năng gây ung thư.
Một trong những lập luận phổ biến cho rằng mRNA trong vaccine có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa DNA của tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư. Theo các chuyên gia, lập luận này không phù hợp với cơ chế sinh học đã được biết đến. mRNA trong vaccine chỉ hoạt động ở bào tương và không thể xâm nhập vào nhân tế bào, nơi lưu trữ và điều hòa DNA. Khi không tiếp cận được DNA, mRNA cũng không có khả năng can thiệp vào các cơ chế sửa chữa hay làm biến đổi vật liệu di truyền của con người.
Một giả thuyết khác cho rằng protein gai được tạo ra sau tiêm vaccine mRNA có thể ức chế các gen bảo vệ chống ung thư. Tuy nhiên, đến nay chưa có nghiên cứu thực nghiệm đáng tin cậy nào chứng minh vaccine mRNA gây rối loạn chức năng các gen ức chế khối u hoặc làm gia tăng nguy cơ ung thư. Trên thực tế, protein gai do vaccine tạo ra chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và nhanh chóng bị hệ miễn dịch phân hủy, không đủ để gây ra những thay đổi sinh học lâu dài.
Bên cạnh đó, các lo ngại cho rằng DNA tồn dư trong vaccine có thể chèn vào DNA của người tiêm và gây ung thư cũng không được khoa học ủng hộ. Theo các phân tích kiểm chứng độc lập, vaccine Covid-19 của Pfizer và Moderna được sản xuất từ các khuôn DNA dùng để tổng hợp mRNA, với quy trình tinh lọc và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt nhằm loại bỏ DNA khuôn. Lượng DNA tồn dư, nếu có, là rất nhỏ và không mang ý nghĩa lâm sàng.
Các chuyên gia cho biết, để những DNA tồn dư này có thể gây ung thư, cần đồng thời xảy ra hàng loạt điều kiện hiếm gặp, từ việc xâm nhập vào tế bào, đi vào nhân, tích hợp vào DNA người cho đến việc tránh được cơ chế loại bỏ của hệ miễn dịch. Trong thực tế, vaccine mRNA được tiêm vào mô cơ, nơi các tế bào không phân chia nhanh, càng khiến kịch bản này trở nên khó xảy ra.
Từ các bằng chứng hiện có, giới chuyên môn khẳng định chưa có cơ sở khoa học đáng tin cậy nào cho thấy vaccine Covid-19 mRNA của Pfizer và Moderna gây ung thư. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần thận trọng trước những thông tin lan truyền trên mạng xã hội và nên tiếp cận các nguồn thông tin y khoa chính thống để tránh hiểu sai, gây hoang mang không cần thiết.
Bài đọc nhiều
