Mối đe dọa đại dịch mới từ virus Nipah và cảnh báo khẩn từ Bộ Y tế

Đáng chú ý, virus Nipah đã được xếp vào nhóm A – nhóm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có tiềm năng gây đại dịch và nằm trong danh sách ưu tiên theo dõi sát sao của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Mầm bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong lên tới 75%

Virus Nipah (NiV) được xác định là một bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật sang người, với vật chủ tự nhiên là loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus. Dù dơi mang virus nhưng không biểu hiện bệnh, chúng lại trở thành nguồn phát tán mầm bệnh thông qua chất bài tiết như nước tiểu hay nước bọt. Con người có thể nhiễm bệnh khi ăn phải trái cây hoặc nhựa cây bị nhiễm chất tiết của dơi, tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh (như lợn) hoặc tiếp xúc gần với người bệnh qua giọt bắn đường hô hấp.

Điều khiến giới chuyên môn lo ngại nhất chính là độc lực cực mạnh của loại virus này. Theo thống kê, tỷ lệ tử vong ở người nhiễm virus Nipah dao động từ 40% đến 75%. Ngay cả với những trường hợp may mắn sống sót, khoảng 20% bệnh nhân vẫn phải đối mặt với các di chứng thần kinh kéo dài như trầm cảm, mệt mỏi dai dẳng hoặc thay đổi tính cách. Thậm chí, viêm não có thể tái phát nhiều năm sau khi người bệnh đã hồi phục.

Diễn tiến nhanh và sức công phá khủng khiếp lên não, phổi

Bệnh do virus Nipah có thời gian ủ bệnh phổ biến từ 3 đến 14 ngày, nhưng một số trường hợp đặc biệt có thể kéo dài tới 45 ngày. Khi khởi phát, bệnh nhân thường sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội và đau cơ. Giai đoạn toàn phát diễn ra rất nhanh chóng với các triệu chứng nghiêm trọng như lú lẫn, mất định hướng, co giật và giảm ý thức. Đáng sợ hơn, người bệnh có thể rơi vào hôn mê sâu chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ.

Không chỉ tấn công hệ thần kinh, virus này còn gây tổn thương nặng nề cho hệ hô hấp với các biểu hiện ho, khó thở và suy hô hấp tiến triển. Trong tình trạng nặng, bệnh nhân có thể gặp suy đa tạng bao gồm suy thận, suy tim, nhiễm trùng huyết và xuất huyết tiêu hóa. Chẩn đoán xác định bệnh hiện nay dựa vào các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử hiện đại như Real-time RT-PCR để phát hiện RNA của virus trong dịch hô hấp, máu hoặc dịch não tủy.

Thách thức trong điều trị: Chưa có vaccine và thuốc đặc hiệu

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thế giới vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng ngừa virus Nipah. Phương pháp điều trị chủ yếu vẫn là cách ly nghiêm ngặt để kiểm soát nhiễm khuẩn, hạ sốt và hỗ trợ hô hấp bằng máy thở khi cần thiết. Do tính chất nguy hiểm, việc phân lập virus chỉ được phép thực hiện tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp độ 4 cao nhất.

Mặc dù đến thời điểm hiện tại Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc nào, nhưng Bộ Y tế nhận định nguy cơ mầm bệnh xâm nhập là hoàn toàn có thể xảy ra, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội khi nhu cầu giao thương quốc tế gia tăng mạnh mẽ. Các chuyên gia khuyến cáo cần tăng cường giám sát dịch tễ tại các cửa khẩu, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ và kiểm soát chặt chẽ việc tiếp xúc với các nguồn động vật có nguy cơ để ngăn chặn kịch bản dịch bệnh bùng phát trong tương lai.