Nấm không rõ nguồn gốc tràn chợ dân sinh TP.HCM, người tiêu dùng đang "đánh cược" với sức khoẻ

Khảo sát tại nhiều chợ dân sinh ở TP.HCM cho thấy không ít loại nấm đang được bày bán trong tình trạng thiếu nhãn mác, không thể hiện rõ nguồn gốc, ngày thu hoạch hay hạn sử dụng. Dù vậy, phần lớn tiểu thương vẫn khẳng định đây là mặt hàng tươi, không để qua ngày.

Một người bán nấm lâu năm cho biết do đặc tính nhanh hỏng nên tiểu thương thường cố gắng tiêu thụ hết trong ngày, phần còn dư sẽ bán lại cho quán ăn hoặc loại bỏ. Tuy nhiên, người mua gần như không có cơ sở để kiểm chứng thời gian thu hoạch, vận chuyển hay điều kiện bảo quản thực tế của sản phẩm.

Tại chợ Đo Đạc, phóng viên ghi nhận nhiều loại nấm tươi được đóng gói sẵn với hạn sử dụng kéo dài tới 40-45 ngày nhưng không ghi rõ ngày sản xuất. Khi được hỏi về độ tươi, người bán chủ yếu hướng dẫn khách quan sát bằng mắt thường, cho rằng chỉ cần nấm còn cứng, chưa mềm là vẫn sử dụng được.

Dẫu vậy, thực tế cho thấy nhiều sản phẩm đã có ngày sản xuất cách thời điểm bày bán từ 10-15 ngày. Trong trường hợp chuỗi bảo quản lạnh bị gián đoạn ở bất kỳ khâu nào như vận chuyển, lưu kho hoặc trưng bày, chất lượng nấm có thể giảm sút nhanh chóng dù vẫn còn trong hạn sử dụng.

Phần lớn nấm tại các chợ dân sinh hiện được bày trực tiếp ngoài môi trường mà không có thiết bị làm lạnh. Trong bối cảnh thời tiết TP.HCM nắng nóng gần 40 độ C, điều kiện bảo quản này càng làm gia tăng nguy cơ thực phẩm xuống cấp.

Một tiểu thương tại chợ Thị Nghè cho biết một số loại nấm nhập khẩu như nấm hải sản, nấm đùi gà hay nấm linh chi nâu có thể để được nhiều ngày mà chưa xuất hiện dấu hiệu hư hỏng rõ rệt. Tuy nhiên, khi khách hàng yêu cầu kiểm tra kỹ ngày sản xuất hoặc điều kiện bảo quản, người bán lại khuyên nên vào siêu thị để dễ truy xuất nguồn gốc.

Theo ghi nhận thực tế, việc phân biệt nấm mới hay nấm đã để lâu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào cảm quan. Ngay cả những người kinh doanh cũng thừa nhận màu sắc hay độ chắc của nấm chỉ phản ánh tương đối, bởi nhiều sản phẩm dù nhìn vẫn trắng và cứng nhưng thực tế đã qua thời gian bảo quản dài.

Có trường hợp nấm đóng gói không ghi ngày sản xuất nhưng người bán giải thích do cơ sở đóng gói “quên in”. Một số tiểu thương còn cho rằng nấm đóng kín có thể để ngoài nhiều ngày, thậm chí vài tháng nếu được bảo quản lạnh.

Tại chợ đầu mối nông sản thực phẩm Thủ Đức - nơi mỗi ngày phân phối khoảng 10-15 tấn nấm ra thị trường - điều kiện bảo quản được tổ chức bài bản hơn với kho lạnh và xe vận chuyển chuyên dụng. Tuy nhiên, quá trình trung chuyển vẫn tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy chuỗi lạnh.

Nấm tại đây chủ yếu được đóng trong thùng xốp hoặc bao nylon lớn, sau đó chia nhỏ để bán lẻ. Khi ra thị trường, nhiều sản phẩm gần như không còn bất kỳ thông tin truy xuất nào đi kèm. Một số loại được đóng gói sẵn có ghi hạn sử dụng và yêu cầu bảo quản ở mức 1-5 độ C nhưng lại thiếu ngày sản xuất.

Theo các tiểu thương, phần lớn nấm nhập khẩu đến từ Trung Quốc và Thái Lan, bắt buộc phải duy trì bảo quản lạnh để giữ chất lượng. Dù vậy, ngay cả khi được lưu trữ trong kho lạnh, nấm cũng chỉ giữ chất lượng tốt trong khoảng một tuần trước khi bắt đầu giảm độ tươi.

Ông Nguyễn Bình Phương, Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần Quản lý và Kinh doanh chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, cho biết khoảng 60% lượng nấm nhập chợ là hàng nhập khẩu. Các sản phẩm nội địa thường được vận chuyển trực tiếp từ vùng trồng và tiêu thụ nhanh trong vòng 1-2 ngày.

Theo ông Phương, lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra an toàn thực phẩm tại chợ đầu mối, song việc kiểm soát chủ yếu dừng ở khâu phân phối ban đầu. Khi hàng hóa rời khỏi chợ, điều kiện bảo quản phụ thuộc nhiều vào ý thức và điều kiện thực tế của người kinh doanh.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM, cho biết các loại thực phẩm tươi sống bắt buộc phải đáp ứng yêu cầu về bảo quản, vận chuyển và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, tại nhiều chợ dân sinh, các tiêu chuẩn về nhiệt độ và độ ẩm vẫn chưa được đảm bảo đầy đủ, làm gia tăng nguy cơ nấm bị biến chất.

Ông Huy cũng cho rằng việc xử lý vi phạm gặp không ít khó khăn do sản lượng tiêu thụ lớn và hàng hóa phải đi qua nhiều khâu trung gian. Trong trường hợp sản phẩm còn hạn sử dụng nhưng bị bảo quản sai điều kiện, trách nhiệm sẽ được xác định tùy theo từng công đoạn cụ thể.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Hoà, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng, nấm chứa hàm lượng nước rất cao nên đặc biệt nhạy cảm với môi trường. Nhiệt độ bảo quản phù hợp chỉ dao động từ 2-5 độ C, trong khi môi trường nóng ẩm sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển nhanh.

Khi nấm bị để lâu hoặc bảo quản sai cách, sản phẩm có thể xuất hiện tình trạng mềm nhũn, nhớt bề mặt và phát sinh vi khuẩn như Salmonella hay E.coli. Quá trình phân hủy protein trong nấm còn tạo ra các amin sinh học không có lợi cho sức khỏe.

Việc sử dụng nấm kém chất lượng có thể gây đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, thậm chí dẫn tới mất nước và rối loạn điện giải trong những trường hợp nghiêm trọng.