Không gục trên bàn nhậu không có nghĩa cơ thể vẫn ổn. Những thay đổi âm thầm mới là điều đáng lo.

“Dạo này ngủ không sâu, hay quên vặt, làm việc kém tập trung” – nhiều người ở tuổi 35-45 bắt đầu than thở như vậy. Họ vẫn đi làm đều, vẫn tập gym cuối tuần, vẫn nhậu 3-4 buổi mỗi tuần và… chưa từng say đến mức mất kiểm soát. Thế nên họ tin mình ổn.

Nhưng cơ thể lại không nghĩ vậy.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, vấn đề không nằm ở chuyện có say hay không, mà ở tần suất. Khi việc nhậu lặp lại nhiều buổi mỗi tuần và kéo dài hàng tháng, cơ thể bắt đầu rơi vào trạng thái quá tải sinh học.

Gan là nơi chịu trận đầu tiên. Mỗi lần cồn đi vào máu, gan phải xử lý theo quy trình cố định. Ethanol được chuyển thành acetaldehyde – một chất độc gây đỏ mặt, buồn nôn, tim đập nhanh rồi mới tiếp tục được chuyển hóa thành dạng ít độc hơn để thải ra ngoài. Quá trình này không thể đẩy nhanh theo ý muốn. Gan không có khái niệm “tăng ca” để kịp lịch nhậu dày đặc.

04-1772588973-nhau-3-4-buoituan-du-chua-tung-say-bac-si-canh-bao-nao-dang-lao-hoa-am-tham.webp
Các phản ứng có thể xuất hiện ngay sau khi uống rượu bia, với mức độ từ nhẹ đến nguy hiểm. Ảnh: AI

Khi tần suất cao, độc chất dễ tích tụ hơn, khiến cảm giác mệt mỏi kéo dài sang hôm sau, thậm chí nhiều ngày. Đó là lý do có người không say nhưng vẫn uể oải triền miên.

Não bộ mới là nơi bị tác động tinh vi nhất. Rượu làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, tạo cảm giác thư giãn, nói chuyện hăng hơn, quyết định nhanh hơn. Nhưng cùng lúc, những vùng não chịu trách nhiệm đánh giá rủi ro và kiểm soát hành vi lại suy giảm hoạt động. Cảm giác “thoải mái” thực chất đi kèm với việc khả năng tự kiểm soát bị hạ thấp.

Lâu dài, nhậu nhiều buổi mỗi tuần có thể liên quan đến giảm trí nhớ, giảm tốc độ xử lý thông tin và rối loạn khí sắc. Người trong cuộc thường chỉ nhận ra khi đầu óc không còn sắc bén như trước.

Một hệ quả khác ít được chú ý là giấc ngủ. Rượu khiến buồn ngủ nhanh, nhưng lại phá vỡ cấu trúc ngủ sâu. Não không có đủ thời gian để tái tạo và củng cố kết nối thần kinh. Kết quả là sáng hôm sau vẫn dậy đúng giờ, nhưng cảm giác không thực sự hồi phục. Chu kỳ này lặp lại nhiều tuần sẽ tạo ra tình trạng thiếu ngủ mãn tính mà người uống không hề nhận ra.

Ở tuổi 35-45, nền tảng sức khỏe đã khác giai đoạn 20-25 tuổi. Áp lực công việc, ít vận động, mỡ nội tạng tăng, gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp hoặc trào ngược dạ dày… khiến khả năng chịu đựng giảm dần. Cùng một lượng rượu như trước đây, nhưng tác động có thể nặng nề hơn nhiều.

Chuyên gia khuyến nghị nên chú ý đến “đơn vị cồn” thay vì đếm số ly. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 10g ethanol nguyên chất. Tuy nhiên, cùng một lượng cồn có thể gây ảnh hưởng khác nhau tùy cân nặng, giới tính, tình trạng đói – no và bệnh nền.

Điều đáng nói là những thay đổi này diễn ra chậm rãi. Không có dấu hiệu kịch tính như gục trên bàn nhậu hay nhập viện cấp cứu. Chỉ là sự mệt mỏi kéo dài, giấc ngủ nông, trí nhớ giảm dần, cảm xúc thất thường hơn trước.

Không say không có nghĩa là an toàn. Khi lịch nhậu trở thành thói quen 3-4 buổi mỗi tuần, cơ thể có thể đang trả giá theo cách âm thầm nhất – bằng chính sự suy giảm dần của não bộ và sức bền sinh học.