Trong xu hướng ăn xanh để giữ dáng, sữa hạt trở thành "ngôi sao" được nhiều gia đình lựa chọn. Tuy nhiên, thông tin cho rằng thức uống này là thủ phạm gây sỏi mật đang khiến không ít người hoang mang. Sự thật nằm ở bản chất của sữa hạt hay ở cách chúng ta đang sử dụng chúng sai lầm?

Tại Việt Nam, tỷ lệ người mắc sỏi mật đang ở mức khá cao, nhưng đáng lo ngại là có tới 90% trường hợp liên quan đến các bệnh lý gan tụy và thường không có triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. Theo TS Đỗ Tuấn Anh, chuyên gia gan mật, nhiều bệnh nhân chỉ tình cờ phát hiện bệnh sau 5-20 năm, hoặc khi đã xuất hiện các biến chứng nặng như đau hạ sườn phải dữ dội, vàng da, sốt cao.

14-1773452276-thuc-hu-tin-don-uong-sua-hat-giam-can-gia-tang-soi-mat-gay-hoang-mang-du-luan
Hình ảnh hàng trăm viên sỏi trong túi mật bệnh nhân. Ảnh: BVCC

Sữa hạt "mang tiếng oan" vì thói quen giảm cân cấp tốc

Trước luồng ý kiến cho rằng protein thực vật từ các loại hạt như đậu nành, óc chó, hạnh nhân gây sỏi mật, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) khẳng định: Hiện chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào kết tội sữa hạt là nguyên nhân trực tiếp.

Ngược lại, các nghiên cứu còn chỉ ra rằng protein thực vật và chất béo không bão hòa trong sữa hạt thường có mối liên hệ với nguy cơ sỏi mật thấp hơn so với protein động vật. Cơ chế hình thành sỏi mật chủ yếu xuất phát từ việc mật bão hòa cholesterol hoặc tình trạng ứ mật. Các yếu tố nguy cơ điển hình đã được xác định bao gồm béo phì, rối loạn lipid máu, lối sống ít vận động hoặc yếu tố di truyền.

Tuy nhiên, "nút thắt" của vấn đề nằm ở cách nhiều người dùng sữa hạt để thay thế hoàn toàn bữa ăn nhằm ép cân thần tốc. Chị Nguyễn Thu Trang (Hà Nội) chia sẻ, để kiểm soát cân nặng, chị thường xuyên cho cả nhà uống sữa hạt thay cơm vào bữa tối. Đây chính là thói quen tiềm ẩn rủi ro mà các chuyên gia cảnh báo.

Nguy cơ từ những bữa ăn "nghèo nàn" năng lượng

Tiến sĩ Giang nhấn mạnh, vấn đề không nằm ở thành phần của sữa hạt mà nằm ở chế độ ăn quá ít calo. Khi chúng ta cắt giảm năng lượng đột ngột hoặc nhịn ăn kéo dài để giảm cân nhanh, túi mật sẽ ít được kích thích co bóp, dẫn đến tình trạng dịch mật bị ứ đọng.

Đồng thời, quá trình giảm cân cấp tốc khiến gan tiết ra nhiều cholesterol vào dịch mật hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết tinh thành sỏi. Thống kê cho thấy, khoảng 10-12% những người áp dụng chế độ ăn cực thấp năng lượng trong vòng 8-16 tuần đã xuất hiện sỏi mật mới.

Như vậy, việc lạm dụng sữa hạt làm thực phẩm duy nhất trong thời gian dài, gây thiếu hụt chất béo cần thiết và năng lượng, mới chính là tác nhân gián tiếp thúc đẩy bệnh lý sỏi mật phát triển.

Lời khuyên từ chuyên gia

Sỏi mật nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến viêm túi mật cấp, viêm tụy, thậm chí là ung thư túi mật. Để tận dụng lợi ích của sữa hạt mà không gây hại cho sức khỏe, người dùng cần có chế độ ăn uống cân bằng, tránh việc giảm cân quá nhanh và không nên coi sữa hạt là giải pháp thay thế hoàn toàn các nguồn dinh dưỡng khác.

Việc hiểu đúng về cơ chế bệnh lý sẽ giúp chúng ta duy trì lối sống lành mạnh mà không phải lo sợ những tin đồn thiếu căn cứ khoa học.