Vì sao ngày càng nhiều người trẻ rơi vào cảnh "não đơ", nhớ trước quên sau?

Khi bộ não của người trẻ bỗng dưng "đặc lại"

Tình trạng đầu óc rơi vào trạng thái "nhớ nhớ, quên quên", stress, phản ứng chậm chạp và giảm hiệu suất công việc đang ngày càng phổ biến. Trao đổi với VnExpress, Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos cho biết, đây chính là biểu hiện của tình trạng "quá tải não". Đây là trạng thái khi hệ thần kinh phải hoạt động liên tục trong thời gian dài, phải xử lý quá nhiều thông tin, nhiệm vụ và đưa ra quá nhiều quyết định cùng lúc nhưng lại bị cắt xén mất thời gian nghỉ ngơi, phục hồi.

Khi rơi vào chiếc bẫy này, nhiều người mô tả cảm giác đầu óc như "đóng băng" hoặc "đặc lại" dù cơ thể họ không hề vận động quá sức. Những dấu hiệu điển hình bao gồm mất tập trung, hay quên những việc vừa tính làm, liên tục mắc lỗi nhỏ ở những đầu việc quen thuộc, hoặc mất quá nhiều thời gian chỉ để đưa ra một quyết định đơn giản hay trả lời một email.

Không chỉ dừng lại ở công việc, "quá tải não" còn bào mòn sức khỏe tinh thần và thể chất. Người trong cuộc rất dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn, sợ tiếng ồn, có xu hướng muốn né tránh công việc và ngại giao tiếp. Nhiều người còn bị đau đầu, mỏi mắt, căng cơ, mất ngủ hoặc dù ngủ đủ giấc thì sáng hôm sau tỉnh dậy đầu óc vẫn nặng nề, mệt mỏi. 

Nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất thường là nhân viên văn phòng thuộc các ngành tài chính – ngân hàng, chứng khoán, công nghệ, truyền thông; hoặc các nhân viên y tế, giáo viên, người làm công tác chăm sóc và quản lý cấp trung – những người vừa gánh khối lượng việc lớn, vừa phải điều tiết cảm xúc để đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.

Bóc tách nguyên nhân: Không đơn thuần là do "quản lý thời gian kém"

Cũng trao đổi với nguồn tin trên, bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng khoa Khám bệnh thuộc Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, nhận định rằng ở người trẻ, hiện tượng này chưa phải là bệnh lý thoái hóa thần kinh nghiêm trọng. Nó chủ yếu bắt nguồn từ áp lực công việc, thiếu ngủ, stress kéo dài, lười vận động, ăn uống thiếu khoa học và lạm dụng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá. 

Đặc biệt, thói quen dán mắt vào màn hình điện thoại, mạng xã hội liên tục cùng hệ quả từ thời kỳ làm việc trực tuyến kéo dài sau đại dịch đã khiến não bộ luôn trong trạng thái phân tán chú ý. Ngoài ra, một số trường hợp có thể liên quan đến các bệnh lý nền như thiếu máu, bệnh tuyến giáp, thiếu vitamin B12 hoặc di chứng chấn thương đầu.

Đáng chú ý, môi trường làm việc cạnh tranh khốc liệt, nỗi lo mất việc, thu nhập bấp bênh, xung đột nơi công sở và việc thiếu sự ghi nhận cũng là những xúc tác khiến tình trạng này thêm trầm trọng. Các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc cũng chỉ ra rằng bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, tình trạng bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu sự hỗ trợ xã hội đều là những yếu tố nguy cơ tâm lý - xã hội nguy hiểm.

Do đó, các chuyên gia nhấn mạnh không nên quy chụp một cách phiến diện rằng quá tải tinh thần là do cá nhân "quản lý thời gian kém" hay "chịu áp lực thấp". Thực chất, đó là hệ quả của sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với quỹ thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.

Hệ lụy sức khỏe và chiếc "phao cứu sinh" cho hệ thần kinh

Nếu cứ cố chấp kéo dài tình trạng quá tải, cơ thể sẽ phản ứng bằng các triệu chứng như rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh và kiệt sức nghề nghiệp. WHO (2026) lưu ý stress kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có, thậm chí đẩy nhiều người vào con đường lạm dụng rượu, thuốc lá để đối phó. Nguy hiểm hơn, theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), stress mạn tính có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim và phản ứng viêm, từ đó dẫn đến nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Trước những mối nguy này, các chuyên gia khuyến cáo khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn hoặc hoảng sợ, người trẻ tuyệt đối không được ép bản thân tiếp tục làm việc bằng cách nạp cà phê hay thức khuya. Đó là tín hiệu SOS cho thấy hệ thần kinh cần nghỉ ngơi thực sự.

Bước đi đầu tiên là tạm rời xa công việc, cắt giảm bớt email, tin nhắn để cơ thể được ngủ, ăn uống đủ chất, vận động nhẹ nhàng và kết nối với những người đáng tin cậy. Sau khi tinh thần ổn định hơn, người lao động nên thẳng thắn trao đổi với cấp quản lý để điều chỉnh khối lượng công việc, thời hạn và mức độ ưu tiên. 

Đặc biệt, không nên vội vã quay lại guồng quay cũ với cường độ cao ngay khi vừa chớm đỡ. Trong trường hợp các cảm giác sợ hãi, mất ngủ, né tránh công việc hoặc không thể duy trì sinh hoạt bình thường kéo dài khoảng hai tuần, người bệnh cần chủ động tìm đến các bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý hoặc các cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá kịp thời.

Suy cho cùng, sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống không phải là việc chia đều thời gian cho hai phía. Ý nghĩa thực sự của nó là giúp con người sau giờ làm việc vẫn còn đủ năng lượng để chăm sóc bản thân, ngủ ngon, duy trì các mối quan hệ và tận hưởng một cuộc đời riêng ngoài vai trò nghề nghiệp.