Giá trị mang lại hạnh phúc đích thực của gia đình không nằm ở nhà lầu xe hơi mà ở những chi tiết sau

Theo một khảo sát về sức khỏe thanh thiếu niên tại Hàn Quốc công bố năm 2025, có tới 66,3% học sinh lớp 6 duy trì thói quen ăn tối cùng bố mẹ hằng ngày. Thế nhưng, bước sang năm cuối bậc THPT, con số này sụt giảm nghiêm trọng chỉ còn 19,2%. Điều đó đồng nghĩa với việc cứ 10 học sinh lớp 12 thì có đến 8 em không còn thường xuyên ngồi bên bàn ăn cùng gia đình.

Đáng chú ý, tần suất dùng bữa chung lại rơi vào mức thấp ở những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, nơi cả cha lẫn mẹ cùng đi làm. Không hẳn họ tiếc thời gian hay thiếu sự quan tâm dành cho con cái, mà guồng quay bận rộn của công việc và những mối bận tâm riêng đã vô tình kéo các thành viên xa nhau.

Tuy vậy, những bữa ăn chung lại mang ý nghĩa vô cùng to lớn đối với tâm lý lứa tuổi mới lớn. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ cần gia đình tăng thêm một ngày cùng ngồi ăn cơm mỗi tuần, nguy cơ trẻ rơi vào tình trạng căng thẳng nghiêm trọng, cảm xúc trầm cảm và chứng lo âu cao sẽ giảm lần lượt 12%, 9% và 8%.  

Bên cạnh đó, công trình của Viện Nghiên cứu Phát triển thuộc Đại học Quảng Châu trên 1.532 học sinh THCS cũng khẳng định mức độ gắn kết gia đình tỉ lệ nghịch với xu hướng lệch chuẩn ở con trẻ. Trẻ càng hay ăn cơm cùng cha mẹ thì càng ít có hành vi lệch chuẩn.

Trong nhóm học sinh trung cấp nghề, tỷ lệ các em thường xuyên không dùng bữa cùng phụ huynh chạm mức 18,9%, cao hơn hẳn so với học sinh các trường THCS công lập và dân lập.  

Thực tế, mâm cơm không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu ăn uống thường nhật. Ở một ngôi nhà rộng rãi với bữa ăn tươm tất, mọi người vẫn có thể hoàn toàn xa cách nếu chỉ dán mắt vào màn hình điện thoại mà chẳng buồn mở lời.

Ngược lại, trong một căn nhà nhỏ đơn sơ, việc cả nhà quây quần cuối ngày để sẻ chia chuyện trường lớp, công việc lại mang đến những trải nghiệm nuôi dưỡng tâm hồn sâu sắc.

Khi con trẻ có thể mở lời hỏi đấng sinh thành: "Hôm nay có chuyện gì vui không?" thay vì phải nghe đi nghe lại câu hỏi: "Hôm nay con được bao nhiêu điểm?", bàn ăn mới thực sự biến thành chốn nương tựa để chia sẻ.

Nơi đó, con trẻ học được bài học về việc giãi bày một ngày đã qua, rèn luyện thói quen lắng nghe và cởi mở bộc bạch những trăn trở sâu kín.  

Không một mái ấm nào có thể tránh khỏi những biến cố, và sự khác biệt nằm ở thái độ cùng nhau đối diện trước sóng gió. Khi rắc rối ập đến, các gia đình rất dễ trượt dài vào cái bẫy quy trách nhiệm với những câu nói như: "Tại anh không nghe tôi" hay "Nếu lúc đó nghe tôi thì đâu đến nỗi". Những vụn vặt tích tụ dần sẽ biến thành xung đột sâu sắc, tạo nên bầu không khí ngột ngạt, mệt mỏi.  

Trái lại, những tổ ấm vững vàng luôn tập trung tìm giải pháp thay vì hướng mũi nhọn đổ lỗi vào người khác. Trong lăng kính tâm lý học, năng lực thích ứng và phục hồi sau nghịch cảnh của một gia đình được định danh là "sự gắn kết của gia đình" (Family Resilience).

Chuyên gia tâm lý người Mỹ Froma Walsh nhấn mạnh khả năng phục hồi này được xây đắp trên 3 trụ cột cơ bản: hệ thống niềm tin, cách tổ chức gia đình và quá trình giao tiếp. Nói một cách dễ hiểu, một gia đình có sức bật tốt là nơi các thành viên giữ vững sự đồng lòng, biết phân công và hỗ trợ lẫn nhau, đồng thời duy trì đối thoại cởi mở để thấu hiểu và tháo gỡ vướng mắc.  

Nghiên cứu do giáo sư Wu Fan (Đại học Nam Khai) thực hiện trên 1.326 trường hợp ghi nhận: các gia đình nuôi dạy con tại Trung Quốc sở hữu khả năng thích nghi tâm lý tương đối tốt, nhưng khả năng tiếp cận sự trợ giúp từ bên ngoài lại khá hạn chế.

Thực tế này đòi hỏi mọi người càng phải cùng nhìn về một hướng khi đối diện với áp lực. Khi người làm cha làm mẹ xem việc nuôi dưỡng con là sứ mệnh chung cần nỗ lực vun đắp, họ sẽ giảm bớt tâm lý oán trách lẫn nhau.

Một gia đình bền bỉ không phải là gia đình bình lặng không bao giờ gặp sóng gió, mà là một tổ ấm nơi các thành viên luôn có thể ngồi lại bên nhau để cùng tìm ra lối thoát.

Không chỉ học từ lời nói, con cái phần lớn trưởng thành từ những gì chúng trực tiếp chứng kiến trong cách người lớn ứng xử mỗi ngày. Từ lối giao tiếp, cách dàn xếp bất đồng, thái độ với những người xung quanh cho đến việc giữ trọn lời hứa đều âm thầm trở thành bài học thấm sâu vào nhận thức của trẻ.

Đáng chú ý, một nghiên cứu từng chỉ ra khoảng một phần ba hành vi dạy con của người mẹ mang tính tương đồng với phương pháp mà người bà ngoại từng áp dụng. Cách một đứa trẻ được chăm sóc trong quá khứ sẽ tiếp tục để lại dấu ấn trong việc định hình phong cách nuôi dạy thế hệ tiếp theo.  

Nề nếp trong gia đình không đồng nghĩa với việc áp đặt vô số giáo điều cứng nhắc. Cốt lõi của nề nếp nằm ở tấm gương sáng từ người lớn qua từng việc làm nhỏ: chữ tín, sự tử tế, tinh thần trách nhiệm và lòng tôn trọng tha nhân.

Ngược lại, sự nuông chiều, bao che khuyết điểm cho con sẽ làm mờ đi ranh giới đúng - sai. Tình yêu thương thiếu vắng nguyên tắc chẳng những không giúp trẻ tiến bộ mà còn tạo ra rào cản khi con bước vào xã hội.

Hành trang quý giá nhất mà đứa trẻ mang theo khi rời tổ ấm vì thế không phải là điều kiện vật chất sẵn có, mà chính là cách gia đình trang bị cho trẻ thái độ đối xử với bản thân và cộng đồng.

Tài sản hay những chiếc xe sang trọng đều có thể hao mòn hay thay đổi theo thời gian. Thế nhưng, sự gắn bó bền chặt giữa các thành viên lại được bồi đắp từ những khoảnh khắc đời thường: một bữa ăn trọn vẹn sự hiện diện của người thân, sự thấu hiểu bao dung thay vì oán trách khi sóng gió ập đến, và một không gian nuôi dưỡng ấm áp tình yêu thương, sự tôn trọng và tinh thần trách nhiệm.  

Nhìn lại tỷ lệ khoảng 4 trong số 5 học sinh cuối cấp THPT không còn thường xuyên dùng bữa tối cùng gia đình, nhất là tại các gia đình khá giả nơi cha mẹ bận rộn công việc, đây là lời nhắc nhở sâu sắc cho các bậc phụ huynh.

Giữa guồng quay miệt mài kiếm tiền và xây dựng danh vọng, liệu chúng ta có đang đánh đổi khoảng thời gian quý giá không thể lấy lại bằng tiền bạc?

Suy cho cùng, một mái ấm hạnh phúc không cần quá nhiều thứ xa hoa, đôi khi chỉ cần một chiếc bàn ăn đủ chỗ để mọi người quây quần, cùng thưởng thức một bữa cơm và chân thành lắng nghe một ngày của nhau trôi qua như thế nào.  

PV (SHTT)