Trị con lười học bằng “nếm mùi đời”: Bi hài nhiều hơn là bài học

Khi thấy con trai lớp 8 suốt ngày uể oải, ngại ngồi vào bàn học dù lực học khá, chị Thùy Trang (Nam Định) quyết định dựng hẳn một “màn kịch đời”. Biết con sợ ma, chị nhờ một người quen đóng vai nhà tuyển dụng, mời cậu bé tới thử việc làm MC đám hiếu với mức lương 100.000 đồng mỗi ngày, bữa ăn chỉ có cơm với dưa muối. Khi được yêu cầu cất giọng trong không khí trầm lắng của tang lễ, cậu bé tái mặt xin dừng ngay. Từ sau “cuộc phỏng vấn” nhớ đời ấy, em tự giác học hành hơn.

Ở Cần Thơ, chị Ngô Tuyền lại chọn cách cho con gái 6 tuổi nghỉ học một buổi để đi bán vé số vì tội ngủ nướng. Ban đầu chỉ là 10 tờ, nhưng vì bé bán khá nhanh nên mẹ mua thêm. Sau hơn một giờ đi bộ giữa trưa nắng, lời vỏn vẹn 20.000 đồng, cô bé thấm mệt, mếu máo xin thôi. Từ hôm đó, em chủ động dậy sớm đi học, thậm chí mỗi lần đòi mua đồ, chỉ cần mẹ “quy ra số vé số phải bán”, bé lập tức im lặng.

Tuy nhiên, không phải “liệu pháp sốc” nào cũng mang lại kết quả như mong đợi. Trước đó, chị Trang từng gửi con lên vùng cao Lai Châu sống cùng người Mông để trải nghiệm lao động chân tay. Về nhà, cậu tiếp tục bị giao nhổ cỏ, hái ớt ra chợ bán. Nhưng thay vì sợ, cậu bé dần thấy… vui vì được người lớn thương, mua giúp và cho thêm bánh kẹo. Có hôm, em còn háo hức hỏi mẹ “hôm nay con được ra chợ nữa không”.

Nhiều gia đình khác cũng rơi vào cảnh dở khóc dở cười. Có bé 5 tuổi sẵn sàng đi dọn phân chó để được nghỉ học và làm việc trong niềm thích thú. Một học sinh lớp 9 được gửi đến trang trại bò một tuần để “biết sợ vất vả”, nhưng lại mê công việc đến mức xin ở lại thêm cả tháng. Tại một khu du lịch, một bé gái 7 tuổi được mẹ cho đi bán tăm với vẻ bề ngoài lam lũ. Khách du lịch thương tình cho tiền nhiều hơn mua hàng, tổng cộng hơn một triệu đồng. Người mẹ phải quay lại trả tiền từng người, còn cô bé thì háo hức… muốn nghỉ học đi làm vì thấy kiếm tiền quá dễ.

Dưới góc nhìn chuyên môn, chuyên gia tâm lý Hồng Hương (Hội Bảo vệ quyền lợi trẻ em) nhận định việc cho trẻ sớm “nếm mùi đời” có thể tạo cú sốc cảm xúc, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ hình thành cái nhìn lệch lạc về nghề nghiệp và giá trị lao động. Trẻ có thể nghĩ nghề này “thấp”, nghề kia “cao”, hoặc chỉ thấy cực nhọc mà không nhận ra ý nghĩa tích cực của lao động.

Thạc sĩ Lê Hoàng Phong (Đại học UCL, Anh) cảnh báo thêm về “ảo tưởng động lực” ở phụ huynh. Theo ông, sự chăm chỉ sau hình phạt chủ yếu đến từ nỗi sợ. Trẻ học để tránh bị phạt, chứ không phải vì yêu thích hay muốn khám phá. Khi câu nói “không học thì đi bán vé số” trở thành thông điệp trung tâm, việc học dễ bị biến thành lối thoát hơn là hành trình phát triển bản thân.

Các chuyên gia cho rằng nếu muốn trẻ hiểu giá trị của lao động và tài chính, trải nghiệm nên mang tính hướng dẫn, an toàn và tích cực. Khi lao động bị biến thành công cụ dọa nạt, những câu chuyện “bi hài” có thể tiếp tục lặp lại, còn bài học thật sự thì vẫn… đứng ngoài cuộc.