Sự thay đổi trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT những năm gần đây đang tạo ra tác động mạnh mẽ đến cách dạy và học môn Văn.

Trong nhiều năm, đề thi Ngữ văn chủ yếu xoay quanh các tác phẩm quen thuộc trong sách giáo khoa. Điều này khiến việc dạy và học thường gắn với văn mẫu, học thuộc và ghi nhớ những nội dung có sẵn. Dù từng xuất hiện các câu hỏi mở về vấn đề xã hội, phần nghị luận văn học vẫn chủ yếu tập trung vào một số tác phẩm cố định, khiến phương pháp dạy học khó có sự thay đổi đáng kể.

Bước ngoặt xuất hiện khi đề thi không còn sử dụng ngữ liệu nằm trong chương trình học. Sự thay đổi này buộc giáo viên và học sinh phải chuyển hướng từ học thuộc sang rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, tư duy lập luận và năng lực viết. Thay vì chỉ bám vào vài tác phẩm quen thuộc, cả người dạy và người học cần tiếp cận nhiều nguồn tư liệu hơn, đọc nhiều hơn và viết nhiều hơn.

12-1781248589-de-thi-ngu-van-doi-moi-khong-chi-ra-de-mo-cham-thi-cung-can-mo
Ảnh Tuấn Minh

Tuy nhiên, quá trình đổi mới cũng đặt ra không ít thách thức. Giáo viên phải lựa chọn ngữ liệu phù hợp, đồng thời thích ứng với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo khi học sinh có thể dễ dàng tạo ra các bài văn hoàn chỉnh chỉ trong thời gian ngắn. Điều đó khiến vai trò của người thầy trở nên quan trọng hơn trong việc hướng dẫn tư duy và kỹ năng.

Theo quan điểm được chia sẻ trong bài viết, môn Ngữ văn ngày nay không chỉ hướng tới cảm thụ văn chương mà còn chú trọng khả năng lập luận, trình bày quan điểm và viết các dạng văn bản phục vụ cuộc sống. Mục tiêu là giúp học sinh hình thành chính kiến, biết diễn đạt suy nghĩ của bản thân thay vì lặp lại cảm xúc hay ý tưởng vay mượn.

Tác giả cho rằng hướng ra đề hiện nay là tín hiệu tích cực vì khuyến khích học sinh trung thực trong suy nghĩ, mạnh dạn bày tỏ quan điểm và phát triển kỹ năng đọc, viết. Tuy nhiên, để tinh thần đổi mới được thực hiện trọn vẹn, việc chấm thi cũng cần có sự cởi mở tương ứng. Những bài làm thể hiện tư duy độc lập, cách tiếp cận riêng và lập luận hợp lý cần được ghi nhận, ngay cả khi học sinh không sở hữu vốn kiến thức giống nhau.

Theo đó, một học sinh có thể không biết rõ về nhân vật được nhắc đến trong ngữ liệu nhưng vẫn có khả năng liên hệ từ trải nghiệm thực tế để đưa ra quan điểm hợp lý. Những bài viết như vậy, nếu thể hiện được tư duy và kỹ năng lập luận tốt, hoàn toàn xứng đáng được đánh giá cao. Bởi khi đề thi đã mở, đáp án và cách chấm cũng cần mở để khuyến khích sự sáng tạo và tiếng nói riêng của mỗi học sinh.