Đi tìm "Steve Jobs Việt Nam": Điểm nhấn khó nhằn trong đề thi Ngữ văn THPT 2026

Sáng ngày 11/6, hơn 1,2 triệu sĩ tử trên cả nước đã chính thức hoàn thành bài thi môn Ngữ văn trong khuôn khổ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Đánh dấu năm thứ hai triển khai theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề thi năm nay tiếp tục kiên định với chủ trương sử dụng hoàn toàn ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, đòi hỏi học sinh phải thoát ly hoàn toàn khỏi lối học vẹt truyền thống.

Cô Dương Thị Thanh Thủy, Tổ trưởng tổ Ngữ văn tại trường THCS và THPT M.V. Lô-mô-nô-xốp (Hà Nội), đánh giá rất cao sự chuyển mình này. Theo cô, đề thi đã thể hiện rõ quan điểm tiến bộ khi biến môn Văn thành nơi rèn luyện cách đọc, cách tư duy và trình bày chính kiến cá nhân. Thay vì quẩn quanh với những trải nghiệm cá nhân hay các chủ đề xã hội quen thuộc như đề thi năm 2025, nội dung năm nay đã mở rộng lăng kính sang tư duy công dân, gắn chặt với bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm của giới trẻ trong kỷ nguyên số.

Thách thức từ khát vọng vươn tầm và dòng thơ tượng trưng

Sự phân hóa của đề thi nằm trọn trong phần Viết chiếm 6 điểm. Tâm điểm thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất chính là câu hỏi nghị luận xã hội mang tính gợi mở cao: "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?". Đặt trong bối cảnh thế giới được định hình bởi những bộ óc công nghệ vĩ đại như Mark Zuckerberg hay Elon Musk, câu hỏi này được đánh giá là phần xuất sắc nhất của đề. Nó buộc học sinh phải thấu hiểu bản chất của một "Steve Jobs Việt Nam", từ đó vận dụng tư duy phản biện, lập luận sắc bén và kiến thức thực tiễn để đưa ra giải pháp.

Thầy Nguyễn Đình Hòa, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn trường THPT Trần Phú, cũng đồng tình khi cho rằng đây là một yêu cầu tuyệt vời giúp khơi dậy lý tưởng sống và trách nhiệm của người trẻ trước ngưỡng cửa trưởng thành. Tuy nhiên, dưới góc nhìn thực tế từ phòng thi, thầy Võ Minh Nghĩa (trường THPT Nguyễn Du, TP HCM) bày tỏ lo ngại áp lực tâm lý và thời gian có thể khiến nhiều em sa đà vào những trải nghiệm cá nhân hay những câu khẩu hiệu sáo rỗng, thay vì đề xuất được các giải pháp mang tính thực chất.

Không dừng lại ở đó, thử thách tiếp tục nối dài tại câu nghị luận văn học khi yêu cầu thí sinh phân tích một đoạn trích trong bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi với dung lượng khoảng 600 chữ. Ngữ liệu này được giới chuyên môn đánh giá là đặc biệt "khó nhằn". Thầy Nghĩa phân tích rằng đây là tác phẩm thuộc dòng thơ tượng trưng, ẩn chứa những triết lý và chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời. Chính vì vậy, để chạm đến chiều sâu tư tưởng của hình tượng "chiếc lá", thí sinh không chỉ cần năng lực cảm thụ tinh tế mà còn phải trang bị nền tảng lý luận văn học vững chắc cùng khả năng sử dụng ngôn từ linh hoạt.

Nhịp thở thời đại trong phần Đọc hiểu và dự báo phổ điểm

Phần Đọc hiểu (4 điểm) tiếp tục mang đậm hơi thở thời đại khi trích xuất ngữ liệu từ tác phẩm "Code và cát - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới". Các câu hỏi xoay quanh mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm và cách thức ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra sự cộng hưởng trí tuệ.

Trong khi thầy Nguyễn Trọng Trường từ trường THPT Phenikaa (Hà Nội) nhận định hệ thống 5 câu hỏi được sắp xếp hợp lý theo từng cấp độ và đặc biệt khen ngợi tính mở của câu số 5, thì thầy Võ Minh Nghĩa lại cho rằng các câu từ 3 đến 5 có độ khó từ cao đến rất cao. Thầy Nghĩa nhìn nhận dù mang tính thời sự, ngữ liệu này không hề dễ dàng để thí sinh có thể đọc hiểu và xử lý thông tin một cách nhanh chóng.

Nhìn nhận tổng thể toàn bộ cấu trúc và mức độ của đề thi, cô Thanh Thủy dự báo phổ điểm môn Ngữ văn năm nay sẽ tập trung chủ yếu ở ngưỡng 6,5 đến 7,75 điểm. Đồng quan điểm, thầy Trọng Trường và thầy Đình Hòa cũng nhận định mức điểm trung bình mà nhiều thí sinh đạt được nhất sẽ dao động quanh mốc 6,5 đến 7 điểm. Những điểm số xuất sắc từ 9 trở lên vẫn sẽ xuất hiện, nhưng chỉ thực sự ưu ái cho những bài thi bứt phá về chiều sâu tư duy, năng lực lập luận và khả năng vận dụng ngôn ngữ.

Rời khỏi phòng thi, phần đông thí sinh tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng đều giữ tâm trạng khá thoải mái. Em Gia Hào, học sinh trường THPT Nguyễn Hiền (Đà Nẵng), chia sẻ đề thi có dung lượng vừa phải, câu hỏi rõ ràng và dễ lấy điểm ở phần Đọc hiểu. Dù vẫn còn đôi chút khó khăn do sự hạn chế trong vốn từ và trải nghiệm sống, nhiều học sinh cho biết bản thân tự tin nắm chắc mức điểm 6,5 đến 7 do chủ đề công nghệ đã được thầy cô định hướng ôn luyện kỹ lưỡng.

Sau bài thi môn Văn, chiều ngày 11/6, các sĩ tử sẽ bước vào bài thi trắc nghiệm môn Toán trong thời gian 90 phút, trước khi hoàn tất kỳ thi với các môn tự chọn vào sáng 12/6. Kết quả thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ chính thức được công bố đến các thí sinh vào ngày 1/7 sắp tới.