Nghịch lý Gen Z: Bằng giỏi vẫn khó tìm việc, vì sao?

Trong bối cảnh thị trường việc làm ngày càng cạnh tranh, tấm bằng loại Giỏi hay Xuất sắc vốn được xem là "tấm vé thông hành" lý tưởng cho các sinh viên mới ra trường. Tuy nhiên, thực tế khắc nghiệt lại cho thấy những hồ sơ đẹp trên giấy tờ đang dần mất đi ưu thế nếu thiếu đi những yếu tố then chốt khác mà doanh nghiệp đang tìm kiếm.

Những "ngôi sao" trên giấy nhưng "hụt hơi" ngoài thực địa

Theo thông tin trên báo Tiền Phong, Thảo Nguyên, một tân cử nhân ngành Quản trị kinh doanh tại Hà Nội, là minh chứng điển hình cho nghịch lý này. Dù tốt nghiệp loại Giỏi, cô vẫn chưa thể tìm được bến đỗ chuyên môn sau nhiều tháng nộp hồ sơ. Nguyên nhân phổ biến mà cô nhận được từ các nhà tuyển dụng là sự thiếu hụt kinh nghiệm thực tế cùng kỹ năng ngoại ngữ chưa đáp ứng được kỳ vọng. Để có thu nhập trang trải cuộc sống, cô buộc phải tạm gác bằng cấp để làm nhân viên bán hàng thời trang.

Tương tự, trường hợp của Đức Anh – một cử nhân Kế toán loại Giỏi – cũng không mấy khả quan hơn. Dù nỗ lực học tập suốt 4 năm để có bảng điểm ấn tượng, anh vẫn bị các doanh nghiệp đánh giá thấp về kỹ năng thực hành và khả năng ứng biến. Áp lực tài chính và sự lo lắng khi chưa thể tự chủ kinh tế đã khiến anh phải chọn công việc chạy xe công nghệ trong thời gian chờ đợi cơ hội mới.

Sự "lệch pha" giữa đào tạo và thực tiễn doanh nghiệp

Theo số liệu thống kê, thị trường lao động từng ghi nhận hơn 225.000 người có trình độ đại học và sau đại học rơi vào tình trạng thất nghiệp. Đáng chú ý, ông Bùi Văn Linh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực (Bộ GD&ĐT), cho biết chỉ có khoảng 56% sinh viên làm đúng chuyên ngành sau khi tốt nghiệp.

Các chuyên gia nhận định nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự "lệch pha" giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế. Trong khi doanh nghiệp ưu tiên những ứng viên có thể bắt tay vào việc ngay và thích nghi nhanh, thì sinh viên lại thường chỉ mạnh về lý thuyết mà thiếu hụt các kỹ năng mềm thiết yếu như giao tiếp, làm việc nhóm, quản trị thời gian hay giải quyết vấn đề. Thêm vào đó, sự thay đổi chóng mặt của công nghệ đã khiến nhiều ngành nghề truyền thống giảm sức hút, trong khi các lĩnh vực mới lại đòi hỏi những kỹ năng mà không phải sinh viên nào cũng được trang bị đầy đủ.

Kỹ năng thực tế: "Vũ khí" quyết định trong kỷ nguyên mới

Trước thực trạng này, giới chuyên gia giáo dục khẳng định tấm bằng đại học giờ đây chỉ là điều kiện cần, còn năng lực thực tế mới là điều kiện đủ. Chuyên gia Bùi Khánh Nguyên từ Hiệp hội TESL Canada nhấn mạnh rằng việc không sử dụng được kiến thức đã học là một sự lãng phí nguồn lực nghiêm trọng. Ông cho rằng tinh thần học hỏi và khả năng thích ứng mới là chìa khóa để người trẻ tìm thấy chỗ đứng trong thị trường lao động nhiều biến động.

Để tự cứu mình, sinh viên được khuyến khích không nên chỉ bó hẹp trong các bài giảng lý thuyết. Việc chủ động rèn luyện kỹ năng công nghệ, ngoại ngữ, tham gia các dự án thực tế hoặc chương trình thực tập sớm là con đường ngắn nhất để thu hẹp khoảng cách với doanh nghiệp. Sự kết nối chặt chẽ hơn giữa nhà trường và thị trường lao động thông qua các ngày hội việc làm cũng được xem là giải pháp then chốt để giúp Gen Z tránh khỏi cảnh "giỏi nhưng vẫn thất nghiệp".