Khẳng định nguồn sách giáo khoa vẫn được bảo đảm, NXB Giáo dục Việt Nam cho rằng tình trạng phụ huynh phải xếp hàng mua sách tại một số nơi, đặc biệt ở TPHCM, chủ yếu xuất phát từ việc đặt hàng bị gián đoạn và dồn vào thời điểm sát năm học mới.

Năm học 2026-2027 đánh dấu lần đầu tiên bộ sách giáo khoa (SGK) “Kết nối tri thức với cuộc sống” của NXB Giáo dục Việt Nam được thống nhất sử dụng trên toàn quốc.

Để chuẩn bị cho năm học mới, NXB Giáo dục Việt Nam cho biết đã chủ động triển khai sản xuất, in ấn và phân phối từ sớm. Tính đến ngày 25/8, đơn vị đã in và phát hành 225 triệu bản SGK, cùng hơn 76 triệu bản sách bài tập và sách tham khảo. Sản lượng này được cho là đã vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương.

Từ nay đến thời điểm khai giảng, khoảng 10 triệu bản SGK sẽ tiếp tục được phát hành bổ sung dựa trên nhu cầu thực tế. NXB cũng dự kiến in thêm 8 triệu bản để dự phòng, phục vụ các tình huống phát sinh như thiên tai, bão lũ.

Tại TPHCM, tính đến ngày 24/8, lượng SGK được NXB Giáo dục Việt Nam cung ứng đạt 25,5 triệu bản, tương đương 102% kế hoạch ban đầu 25,1 triệu bản.

Bên cạnh việc cung cấp sách theo đơn đặt hàng của các trường, NXB còn trực tiếp phục vụ nhu cầu mua sách của phụ huynh thông qua hệ thống cửa hàng.

Từ những số liệu trên, NXB Giáo dục Việt Nam khẳng định không xảy ra tình trạng thiếu nguồn cung SGK trên toàn hệ thống và cam kết đáp ứng đầy đủ nhu cầu SGK cho học sinh cả nước trong năm học 2026-2027.

27-1787793624-nxb-giao-duc-viet-nam-noi-gi-ve-canh-phu-huynh-xep-hang-mua-sach-giao-khoa-o-tphcm
Phụ huynh TPHCM tìm mua sách trước năm học mới. Ảnh: Chân Phúc

Vì sao vẫn xảy ra cảnh xếp hàng mua sách?

Theo lý giải của NXB, tình trạng “sốt” và ùn tắc SGK tại một số địa phương không bắt nguồn từ việc thiếu sách trên toàn hệ thống. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là sự gián đoạn tạm thời trong kênh đăng ký mua sách truyền thống thông qua nhà trường, cùng những vướng mắc trong quá trình triển khai.

Riêng tại TPHCM, trước ngày 30/7, mới có 62% trường gửi đơn đặt SGK thông qua các đơn vị phát hành thuộc hệ thống NXB Giáo dục Việt Nam. Với các đơn hàng được gửi trong ngày 30/7, NXB cho biết đã cung cấp đầy đủ sách cho các trường.

Tuy nhiên, sau ngày 15/8, gần 26% số trường mới bắt đầu đặt hàng lần đầu, trong khi hơn 220 trường tiếp tục gửi đơn bổ sung với số lượng lớn. Đến ngày 25/8, vẫn còn gần 200 trường tại TPHCM chưa gửi đơn đặt SGK.

Một yếu tố khác được NXB đề cập là quá trình triển khai chính sách miễn phí SGK.

Trong tháng 5 và tháng 6, Sở GD-ĐT TPHCM từng có thông tin khẩn yêu cầu các trường tạm dừng đặt sách để chờ chỉ đạo liên quan đề xuất cấp phát SGK miễn phí. Sau đó, quá trình đăng ký mua sách không được hướng dẫn lại theo cách thức như những năm trước, khiến việc đặt hàng bị ngắt quãng.

Đến ngày 14/8, UBND TPHCM mới ban hành kế hoạch triển khai chính sách miễn phí SGK trên địa bàn. Sau thời điểm này, các trường đồng loạt gửi đơn đặt hàng với số lượng lớn, trong khi ngày khai giảng đã cận kề.

Theo NXB Giáo dục Việt Nam, tình huống này tạo ra áp lực nhu cầu kép. Một mặt, các trường phải mua SGK để cấp cho học sinh mượn; mặt khác, phụ huynh vẫn có nhu cầu tự mua sách cho con.

Khi nhu cầu tăng mạnh trong thời gian ngắn, nhiều phụ huynh tìm đến các cửa hàng bán lẻ cùng lúc, dẫn tới cảnh xếp hàng dài tại một số điểm bán.

Miễn phí SGK cần được chuẩn bị từ sớm

Về chính sách miễn phí SGK, NXB Giáo dục Việt Nam cho biết đã gửi văn bản tới Bộ GD-ĐT và các Sở GD-ĐT, trong đó đề cập quy trình cần thiết để chủ động nguồn cung cho năm học 2026-2027 và những năm tiếp theo.

Theo NXB, nếu thực hiện miễn phí SGK ngay trong năm học 2026-2027, địa phương cần hoàn tất phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu trước ngày 30/10/2025, qua đó bảo đảm sách được nhập kho tại các cơ sở giáo dục trước ngày 15/6/2026.

Đơn vị này cho rằng quá trình đấu thầu, in ấn và hoàn thiện SGK cần tối thiểu 6 tháng. Nếu địa phương chỉ bắt đầu đặt hàng từ tháng 7/2026, thời điểm nhận sách có thể phải đến khoảng tháng 2/2027.

Việc tổ chức đấu thầu quá sát năm học mới, theo NXB, có thể khiến nguồn cung không đáp ứng kịp nhu cầu, đồng thời dẫn tới tình trạng thiếu sách hoặc dư sách cục bộ, gây lãng phí.

Đối với năm học 2027-2028, các địa phương được NXB Giáo dục Việt Nam đề nghị phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu SGK miễn phí để làm cơ sở lập dự toán trước ngày 30/10/2026. Sau đó, địa phương cần đăng ký và ký hợp đồng với NXB trước ngày 1/12/2026 để bảo đảm kế hoạch cung ứng.

Như vậy, theo lý giải của NXB Giáo dục Việt Nam, cảnh phụ huynh chen chúc mua SGK tại một số điểm bán không phản ánh tình trạng thiếu sách trên toàn hệ thống, mà chủ yếu là hệ quả của việc đặt hàng bị gián đoạn rồi tăng mạnh trong thời gian ngắn, ngay trước thềm năm học mới.