Sau khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố 4 bị can liên quan đến những sai phạm tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, trách nhiệm của các thí sinh có liên quan cũng trở thành vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm.

Nhiều ý kiến đặt câu hỏi, nếu quá trình điều tra xác định có thí sinh biết mình được cán bộ coi thi hướng dẫn, gợi ý đáp án nhưng vẫn tiếp nhận sự hỗ trợ này thì có phải chịu trách nhiệm hay không?

Không thể mặc nhiên coi mọi thí sinh tại điểm thi đều gian lận

Theo kết quả điều tra ban đầu, một số cán bộ làm nhiệm vụ tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp vào quá trình coi thi môn Toán.

Trong đó, Trưởng điểm thi bị khởi tố về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng", còn Thư ký điểm thi bị khởi tố về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Động cơ bước đầu được cơ quan điều tra xác định là "vì thành tích".

Trao đổi về góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Nam (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng việc xem xét trách nhiệm của từng thí sinh phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không thể suy diễn chỉ vì các em dự thi tại điểm thi xảy ra sai phạm.

"Nguyên tắc cơ bản của pháp luật là trách nhiệm phải được cá thể hóa. Việc phát hiện sai phạm tại một điểm thi không đồng nghĩa tất cả thí sinh dự thi tại đó đều có hành vi gian lận. Muốn áp dụng bất kỳ hình thức xử lý nào đối với một thí sinh, cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ hành vi, mức độ tham gia và yếu tố lỗi của chính người đó", luật sư Nam phân tích.

truong-thpt-chuyen-tuyen-quang-3-14364376-18580951-1783562952510-17835629530031873050437

Biết được nhắc bài nhưng vẫn lợi dụng có thể bị xử lý theo quy chế thi

Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, cần phân biệt rõ trách nhiệm của cán bộ làm nhiệm vụ thi với trách nhiệm của thí sinh.

Trong vụ việc này, các quyết định khởi tố hiện nay đều hướng đến những người có nhiệm vụ tổ chức kỳ thi, bởi đây là nhóm chủ thể phải bảo đảm kỳ thi diễn ra khách quan, trung thực và đúng quy định.

Ông cho rằng bản chất pháp lý sẽ hoàn toàn khác nếu một thí sinh chủ động bàn bạc, thống nhất từ trước với cán bộ coi thi hoặc đề nghị được giúp đỡ trong quá trình làm bài.

"Nếu một thí sinh chủ động trao đổi, thống nhất từ trước với cán bộ coi thi hoặc có hành vi đề nghị, yêu cầu được giúp đỡ trong quá trình làm bài thì bản chất pháp lý sẽ khác với trường hợp thí sinh hoàn toàn bị động hoặc không nhận thức được hành vi vi phạm của cán bộ làm nhiệm vụ thi", luật sư Nam nhận định.

Theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT, thí sinh có hành vi gian lận trong phòng thi có thể bị xử lý từ đình chỉ thi đến hủy kết quả bài thi hoặc hủy toàn bộ kết quả kỳ thi, tùy theo mức độ vi phạm.

Tuy nhiên, luật sư nhấn mạnh việc áp dụng các hình thức xử lý này phải dựa trên kết quả điều tra, xác minh cụ thể.

"Nếu cơ quan chức năng chứng minh được một thí sinh đã cố ý tiếp nhận việc nhắc bài, biết rõ đó là hành vi trái quy chế nhưng vẫn lợi dụng để làm bài thì đây là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm theo quy định của Quy chế thi. Ngược lại, nếu không chứng minh được yếu tố cố ý thì không thể mặc nhiên coi thí sinh đó là người gian lận", ông Nam cho biết.

147-thi-sinh-co-so-bao-danh-sat-nhau-cung-dat-diem-10-toan-o-tuyen-quang-1783049428

Chưa có căn cứ xử lý hình sự đối với thí sinh

Ở góc độ hình sự, luật sư Nguyễn Văn Nam cho rằng đến thời điểm hiện tại chưa có cơ sở để đặt vấn đề xử lý hình sự đối với các thí sinh chỉ vì có mặt tại điểm thi xảy ra sai phạm.

Theo ông, trách nhiệm hình sự chỉ được xem xét khi có đủ căn cứ chứng minh một cá nhân đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

"Trong quá trình điều tra, nếu phát hiện có cá nhân chủ động cấu kết với cán bộ làm nhiệm vụ thi, bàn bạc từ trước hoặc có hành vi khác đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì cơ quan điều tra sẽ xem xét theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, các thông tin công khai chưa cho thấy có căn cứ để đưa ra nhận định như vậy đối với bất kỳ thí sinh nào", luật sư Nam nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng đây là lý do các cơ quan tiến hành tố tụng cần đặc biệt thận trọng trong quá trình điều tra, bởi kết quả xác minh không chỉ quyết định trách nhiệm pháp lý của những người vi phạm mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được công nhận tốt nghiệp, xét tuyển đại học và quyền học tập của hàng trăm thí sinh.