Tiếp xúc mạng xã hội quá sớm ở tuổi 11–12: Cảnh báo về đà sụt giảm phong độ học tập của người trẻ

Sở hữu điện thoại thông minh và tham gia vào không gian mạng xã hội ở độ tuổi ngày càng nhỏ đang trở thành xu hướng phổ biến ở giới trẻ. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu dài hạn mới đây đã đưa ra cảnh báo đáng chú ý.

Bằng chứng khoa học về sự chênh lệch thành tích học tập

Công trình nghiên cứu do Giáo sư Marco Gui thuộc Đại học Milano-Bicocca (Ý) dẫn đầu, vừa được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Nature Human Behaviour vào ngày 3/8 (giờ địa phương). Nhóm nghiên cứu đã tiến hành theo dõi dài hạn thói quen sử dụng thiết bị kỹ thuật số của học sinh tại 28 trường học thuộc miền Bắc nước Ý, đồng thời phân tích đối chiếu với dữ liệu điểm số từ kỳ thi chuẩn hóa quốc gia INVALSI ở các môn Tiếng Ý, Tiếng Anh và Toán. Để đảm bảo tính chính xác, các nhà nghiên cứu đã so sánh các cặp học sinh có hồ sơ tương đồng về giới tính, trình độ học vấn của phụ huynh, môi trường gia đình cũng như sức học trước đó.

Kết quả cho thấy, gần một nửa số học sinh tham gia khảo sát đã sở hữu điện thoại thông minh và tạo tài khoản mạng xã hội ngay từ khi học lớp 6 (khoảng 11–12 tuổi). Ngược lại, chỉ có 16,3% học sinh kiên nhẫn chờ đến năm 14 tuổi (từ lớp 9 trở lên) — độ tuổi được phép sử dụng mạng xã hội hợp pháp mà không cần sự đồng ý của cha mẹ — mới bắt đầu tham gia.

Sự chênh lệch về kết quả học tập giữa hai nhóm học sinh này thể hiện rất rõ ràng:

• Đến năm lớp 8: Nhóm học sinh tham gia mạng xã hội từ lớp 6 có điểm số thấp hơn 0,22 độ lệch chuẩn (SD) ở môn Tiếng Ý và thấp hơn 0,18 SD ở môn Toán so với nhóm đợi đến lớp 9 mới bắt đầu.
• Đến năm lớp 10: Khoảng cách ở môn Tiếng Ý tiếp tục duy trì ở mức 0,22 SD, trong khi chênh lệch ở môn Toán đã nới rộng lên tới 0,27 SD.

Trong lĩnh vực nghiên cứu giáo dục, mức chênh lệch từ 0,2 SD trở lên được coi là một tác động rất đáng kể, tương đương với sự khác biệt về thành tích học tập trong khoảng 6 tháng.

Đáng chú ý, khoảng cách này được thu hẹp dần nếu học sinh hoãn thời điểm sử dụng mạng xã hội muộn hơn. Những em bắt đầu từ lớp 7 có điểm số thấp hơn 0,17 SD ở môn Tiếng Ý và 0,22 SD ở môn Toán khi lên lớp 10. Trong khi đó, với những học sinh bắt đầu từ lớp 8, mức chênh lệch giảm xuống chỉ còn 0,11 SD ở cả hai môn.

Trường hợp ngoại lệ duy nhất là môn Tiếng Anh khi điểm số không ghi nhận sự liên hệ đáng kể nào với thời điểm bắt đầu sử dụng mạng xã hội. Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng việc tiếp xúc tự nhiên với các nội dung tiếng Anh trên mạng có thể đã tạo điều kiện cho quá trình học tập thụ động hay học một cách tình cờ ở học sinh.

Sự phân tán chú ý và giải pháp từ chính sách giáo dục

Tìm hiểu sâu hơn về thói quen sinh hoạt, cuộc khảo sát chỉ ra rằng xu hướng luôn để điện thoại thông minh ngay bên cạnh chiếm từ 15% đến 47% trong mối liên hệ giữa việc tiếp xúc mạng xã hội sớm và kết quả học tập kém. Phát hiện này củng cố mạnh mẽ cho định luận rằng việc quá đắm chìm vào các ứng dụng trực tuyến hoặc sự phân tán chú ý liên tục là yếu tố trực tiếp kéo lùi thành tích học tập.

Nhận định về kết quả này, Giáo sư Marco Gui cho rằng các phát hiện trên cho thấy chính sách trì hoãn việc sử dụng mạng xã hội cho đến khi trẻ đạt đến độ trưởng thành nhất định về nhận thức — đủ để kiểm soát những tác động gây xao nhãng — sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho kết quả học tập của các em.

Thông tin thêm về hệ thống INVALSI: INVALSI là hệ thống đánh giá giáo dục chuẩn hóa của Ý do Viện Đánh giá Quốc gia (INVALSI) trực tiếp tổ chức. Kỳ thi tập trung đo lường và đánh giá kết quả học tập của học sinh ở nhiều cấp học khác nhau đối với ba môn học nền tảng là Tiếng Ý, Toán và Tiếng Anh.