Vì sao trẻ dễ tâm sự với người lạ trên mạng hơn chính cha mẹ?

Từ khoảng 40.000 thành viên ban đầu, chỉ sau vài ngày, nhóm "con ghét bố mẹ" đã tăng lên gần 300.000 thành viên, cùng hàng trăm bài viết xoay quanh những mâu thuẫn trong quan hệ cha mẹ và con cái.

Khi một bộ phận thành viên mới lên tiếng công kích những đứa trẻ nói rằng mình "ghét bố mẹ", không ít phụ huynh và những người đã tham gia nhóm từ trước lại đứng ra bảo vệ các em. Họ cho rằng trẻ cần có nơi để nói về cảm xúc, tổn thương và những khúc mắc mà bản thân đang trải qua.

Đằng sau cuộc tranh luận trên mạng là một vấn đề đáng suy nghĩ: Vì sao trẻ có thể chia sẻ những chuyện riêng tư với hàng nghìn người xa lạ nhưng lại khó mở lòng với chính cha mẹ?

Hòm thư giúp học sinh nói ra điều khó nói

Nhận thấy học sinh luôn có những tâm tư không dễ gọi tên hay chia sẻ trực tiếp, từ năm 2019, cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương (Hà Nội), đã đặt hòm thư "Điều em muốn nói" trong trường.

Theo cô Hồng, ban đầu ý tưởng khá đơn giản: nếu có những điều học sinh muốn nói nhưng ngại gặp trực tiếp thầy cô, nhà trường sẽ tạo thêm một cách để các em bày tỏ.

Đến nay, cô đã đọc hàng nghìn lá thư học sinh gửi tới hòm thư. Có lá thư chỉ là vài dòng được viết vội trên mảnh giấy xé từ vở, cũng có những tấm bưu thiếp được các em tự trang trí và cẩn thận ghi lại tâm sự.

Những câu chuyện được gửi đến rất đa dạng, từ chuyện ăn uống ở trường, thầy cô, bạn bè, việc học cho đến những vấn đề trong gia đình. Một số học sinh còn tìm đến cô để xin lời khuyên về tình cảm tuổi mới lớn.

Có em kể về cảm giác buồn bã, áp lực vì thường xuyên bị cha mẹ so sánh với chị. Em luôn nghĩ mình kém hơn chị và lo sợ làm điều gì cũng khiến cha mẹ không hài lòng. Một học sinh khác đang giữ vai trò lớp trưởng lại viết thư xin được từ chức vì cảm thấy quá mệt mỏi và áp lực.

Theo cô Hồng, phía sau một lá thư đôi khi là câu chuyện mà nếu học sinh không viết ra, người lớn hoàn toàn không thể biết.

Những năm gần đây, số lượng thư gửi đến hòm thư giảm dần. Tuy nhiên, cô Hồng không xem đây là dấu hiệu mô hình không còn hiệu quả. Ngược lại, điều khiến cô vui là học sinh đã dần quen với việc tìm đến thầy cô để trực tiếp chia sẻ.

"Hòm thư chỉ là một cách để bắt đầu", cô nói, đồng thời cho rằng khi một đứa trẻ đủ tin tưởng để tìm đến người lớn và nói thẳng về điều mình suy nghĩ, buồn phiền hay vướng mắc thì đó là điều tốt hơn nhiều.

Với những nội dung nhạy cảm, cô Hồng không lập tức gọi học sinh lên để xác nhận người viết. Có vấn đề được cô khéo léo đưa vào các buổi trò chuyện hoặc bài học để học sinh tự nhận ra vấn đề mà không cảm thấy mình bị lấy làm ví dụ. Một số trường hợp được cô gặp riêng để lắng nghe thêm.

Khi cần trao đổi với phụ huynh, nhà trường cũng phải cân nhắc cách thực hiện để cha mẹ hiểu con hơn, nhưng học sinh không có cảm giác câu chuyện mình tâm sự với cô lập tức được kể lại cho gia đình.

Theo cô Hồng, đôi khi trẻ chưa cần người lớn đưa ra giải pháp ngay. Điều các em cần trước tiên là một người sẵn sàng ngồi xuống và nghe trọn vẹn câu chuyện.

"Có những câu chuyện chỉ cần ngồi nghe các em nói hết đã giải quyết được một nửa rồi", cô chia sẻ.

Từ những trải nghiệm này, cô Hồng liên hệ với các hội nhóm như "con ghét bố mẹ" trên mạng xã hội. Theo cô, khi một đứa trẻ có thể kể chuyện riêng tư với người xa lạ nhưng không thể nói với cha mẹ hay thầy cô, người lớn cần nhìn lại khoảng cách giữa mình và trẻ.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao con có thể kể những điều rất riêng với một người xa lạ trên mạng nhưng lại không nói được với chính cha mẹ?

Với cô Hồng, một không gian an toàn cho trẻ không nhất thiết phải là phòng tham vấn hay một hòm thư. Quan trọng hơn cả là sự hiện diện của một người lớn mà trẻ tin rằng khi mình nói ra, người đó sẽ lắng nghe, không vội phán xét, không mắng mỏ và không tùy tiện kể lại câu chuyện.

Đừng để mạng xã hội trở thành nơi duy nhất trẻ được lắng nghe

TS. giáo dục Nguyễn Thụy Anh cho rằng sự xuất hiện của những hội nhóm như "con ghét bố mẹ" phản ánh nhu cầu được thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái chưa được đáp ứng đầy đủ.

Theo bà, khi trẻ không biết cách bày tỏ, trong khi cha mẹ thiếu kỹ năng chia sẻ, khoảng cách giữa hai thế hệ có thể ngày càng lớn, kéo theo tâm lý đổ lỗi và lên án.

Trong trường hợp phát hiện trẻ tham gia những cộng đồng có nguy cơ kích động hoặc cổ súy hành vi xấu, TS. Nguyễn Thụy Anh cho rằng người lớn không nên ngay lập tức cấm đoán hoặc trách phạt.

Thay vào đó, người lớn cần giữ bình tĩnh, trở thành điểm tựa để trẻ có thể ổn định cảm xúc và nói ra nhu cầu thực sự của mình. Theo bà, lắng nghe không phán xét và cố gắng tiến lại gần để hiểu trẻ là tâm thế phù hợp hơn.

Chuyên gia cũng lưu ý người lớn không nên vội đưa ra kết luận, giải pháp hay lời dạy dỗ khi chưa thực sự nghe và chấp nhận những điều trẻ chia sẻ. Việc được nói trực tiếp trong một không gian bình ổn, nơi trẻ cảm thấy được yêu thương và tôn trọng, sẽ khác với việc trút bỏ cảm xúc trên mạng xã hội.

Từ góc độ tham vấn tâm lý, ông Cao Quốc Tuấn, chuyên gia tư vấn tâm lý, đại diện Văn phòng Mặt trời - Long Biên, cho rằng nhà trường cũng cần chủ động xây dựng môi trường hỗ trợ học sinh thay vì chỉ can thiệp khi vấn đề đã xảy ra.

Theo ông, trong những gia đình mà trẻ khó mở lòng với cha mẹ, thầy cô hoặc một người lớn đáng tin cậy trong trường có thể trở thành người mà các em tìm đến để chia sẻ.

Các hoạt động giáo dục kỹ năng cũng cần được xây dựng phù hợp với từng độ tuổi, chú trọng kết nối gia đình, cách tìm kiếm sự giúp đỡ, an toàn số và xử lý các tình huống thường gặp.

Những vấn đề như xung đột với bạn bè, áp lực học tập, môi trường độc hại trên mạng hay khó khăn trong gia đình có thể được đưa vào hoạt động trải nghiệm để học sinh thực hành cách ứng phó.

Khi trẻ chưa thể chia sẻ với cha mẹ, sự hiện diện của một người lớn mà các em tin tưởng trong nhà trường có thể trở thành một điểm tựa quan trọng, giúp trẻ có thêm một nơi để nói ra những điều vốn khó mở lời.

QT (SHTT)