Dù nắm giữ dòng vốn khổng lồ lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mới chỉ tiêu hao một phần rất nhỏ lượng vốn được giao, trở thành một trong những điểm nghẽn lớn ảnh hưởng đến tốc độ giải ngân chung.

Theo bức tranh toàn cảnh vừa được Bộ Tài chính công bố vào chiều ngày 8/7, tính đến hết tháng 6/2026, dòng vốn đổ vào các dự án giao thông trọng điểm toàn quốc đạt 59.288,6 tỷ đồng. Con số này mới chỉ hoàn thành 24,2% trên tổng kế hoạch vốn khổng lồ đã được phân bổ là 245.053,2 tỷ đồng.

08-1783508945-ap-luc-de-nang-sieu-du-an-duong-sat-toc-do-cao-bac-nam-moi-hoan-thanh-2-ke-hoach-giai-ngan-nam-2026
Ảnh minh hoạ.

Đáng lo ngại nhất chính là tốc độ "bơm vốn" vô cùng khiêm tốn của hai mạch máu giao thông kỳ vọng của quốc gia: Tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và tuyến đường sắt nối liền Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Lượng vốn rót vào hai siêu dự án này lên tới khoảng 101.000 tỷ đồng, chiếm tới 75,6% tổng kế hoạch vốn trong năm nay của Bộ Xây dựng. Chính vì tỷ trọng quá lớn này, sự trì trệ của bộ đôi dự án đã kéo lùi đáng kể tỷ lệ giải ngân chung của cả bộ lẫn hệ thống các công trình trọng điểm toàn quốc.

Đi vào chi tiết, siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mới chỉ giải ngân được vỏn vẹn 1.068,8 tỷ đồng, tức là chỉ mới chạm tới mức 2% trên tổng số vốn được giao là 56.846,1 tỷ đồng. Tình hình tại đầu cầu phía Bắc cũng không khả quan hơn là bao khi Dự án Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng mới giải ngân được 1.193,4 tỷ đồng, tương đương 2,5% kế hoạch vốn trị giá 48.103,8 tỷ đồng.

Toàn cảnh bức tranh đầu tư công toàn quốc

Nhìn rộng ra quy mô cả nước, số liệu từ Bộ Tài chính ghi nhận tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công đến hết tháng 6 đạt 356.935,1 tỷ đồng, hoàn thành 35,5% kế hoạch mà Thủ tướng Chính phủ giao phó. Mặc dù so với cùng kỳ năm 2025, lượng vốn giải ngân thực tế đã tăng thêm 38.361,9 tỷ đồng, nhưng nếu xét về mặt tỷ lệ phần trăm thì con số của năm nay lại đang sụt giảm 0,5%.

Báo cáo cũng đưa ra một phép tính loại trừ đáng chú ý: Nếu không tính đến khoản tiền 32.511,3 tỷ đồng (chiếm 5% kế hoạch vốn đầu tư công của ngân sách các địa phương) đang được tiết kiệm để chuẩn bị đầu tư cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, thì tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước sẽ đạt mức 36,7% dựa trên tổng kế hoạch vốn 972.074,7 tỷ đồng do Thủ tướng giao.

Để tìm lời giải cho sự chậm trễ này, cơ quan chức năng đã thẳng thắn vạch trần hàng loạt nguyên nhân mang tính hệ thống. Đầu tiên là tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu xây dựng, đi kèm với những biến động khó lường của giá xăng dầu và chi phí vận tải, trực tiếp đẩy chi phí đầu tư thực tế lên cao. Tiếp đến, bài toán giải phóng mặt bằng vẫn là nỗi ám ảnh đối với các nhà thầu khi gặp vướng mắc lớn trong khâu xác định nguồn gốc đất, áp đơn giá bồi thường và xây dựng phương án đền bù cho người dân.

Bên cạnh các yếu tố khách quan, nguyên nhân chủ quan xuất phát từ chính nội lực của các đơn vị triển khai. Năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, các ban quản lý dự án cùng nhà thầu vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế. Việc lập kế hoạch dòng vốn chưa sát với tình hình thực tế, kết hợp với chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa cao đã dẫn tới hệ quả là nhiều dự án buộc phải điều chỉnh quy mô hoặc phải hoàn trả lại kế hoạch vốn vì không thể tiêu thụ đúng hạn.

Mệnh lệnh hành động và quyết tâm bứt phá trong quý III

Trước tình thế dòng vốn bị ứ đọng, một chiến dịch thúc đẩy tiến độ toàn diện đã được vạch ra. Các bộ, ngành và chính quyền địa phương nhận mệnh lệnh phải phát huy tối đa vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu để chủ động bẻ gãy các rào cản. Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là phải đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và bảo đảm nguồn cung ứng vật liệu xây dựng thông suốt theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Trong đó, Bộ Xây dựng giữ vai trò then chốt khi phải theo dõi sát sao mọi diễn biến của thị trường vật liệu để chủ động điều phối nguồn cung giữa các vùng miền. Đồng thời, bộ cần bắt tay chặt chẽ với các địa phương nhằm kích hoạt tiến độ các công trình giao thông trọng điểm, quyết tâm đưa tỷ lệ giải ngân trong quý III bứt phá vượt lên trên mức bình quân chung của cả nước.

Cuối cùng, biện pháp mạnh về mặt nhân sự và kỷ luật cũng sẽ được áp dụng triệt để. Các cơ quan chức năng khẳng định sẽ siết chặt kỷ cương, xử lý nghiêm minh các chủ đầu tư, ban quản lý dự án cùng các tổ chức, cá nhân có hành vi thiếu trách nhiệm hoặc gây cản trở tiến độ thi công. Đồng thời, các đơn vị phải chủ động bố trí đầy đủ nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu quản lý và triển khai trên thực địa, đặc biệt là phải bám sát tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa nhằm đảm bảo dòng vốn quốc gia được khơi thông một cách nhanh chóng nhất.