Bộ Công Thương đề xuất cơ chế mới cho giá xăng dầu, doanh nghiệp được quyền điều chỉnh giá bán lẻ trong hệ thống

Bộ Công Thương đề xuất cơ chế mới trong điều hành giá xăng dầu

Trong thời gian gần đây, giá xăng dầu trên thị trường thế giới và trong nước liên tục có nhiều biến động, khiến cơ chế điều hành giá trở thành vấn đề được quan tâm. Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Thông tư mới liên quan đến cơ chế quản lý và điều chỉnh giá xăng dầu nhằm tạo ra cách thức vận hành linh hoạt hơn cho thị trường.

Theo nội dung dự thảo đang được lấy ý kiến, Bộ Công Thương đề xuất cho phép doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, bao gồm thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối, được quyền công bố cũng như điều chỉnh giá xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình. Đây được xem là bước thay đổi đáng chú ý trong cơ chế quản lý giá xăng dầu hiện nay.

Trong mô hình mới, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc điều chỉnh giá xăng dầu bán lẻ tại các cửa hàng thuộc hệ thống phân phối của mình. Đối với một số mặt hàng như dầu mazut, việc công bố giá sẽ áp dụng ở cấp bán buôn thay vì bán lẻ. Cơ chế này được xây dựng nhằm giúp doanh nghiệp phản ứng kịp thời trước những biến động của giá xăng dầu trên thị trường quốc tế.

Song song với quyền điều chỉnh giá xăng dầu, các doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ nghĩa vụ kê khai giá theo quy định. Cụ thể, doanh nghiệp cần thực hiện kê khai giá bán lẻ và gửi thông tin tới Bộ Công Thương, thông qua Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, đồng thời báo cáo với UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan quản lý được phân cấp tại địa phương.

Việc kê khai và cập nhật giá xăng dầu sẽ được thực hiện thông qua hệ thống phần mềm quản lý do Bộ Công Thương triển khai. Hệ thống này cho phép cơ quan quản lý theo dõi diễn biến giá xăng dầu theo thời gian thực, từ đó có thể kịp thời phát hiện những thay đổi bất thường trên thị trường.

Ngoài các doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối, các cửa hàng bán lẻ xăng dầu không nằm trong hệ thống của các doanh nghiệp lớn cũng có thể chủ động công bố giá bán lẻ tại cửa hàng. Tuy nhiên, những đơn vị này vẫn phải thực hiện kê khai giá và gửi báo cáo đến cơ quan quản lý tại địa phương theo quy định hiện hành.

Một yêu cầu quan trọng trong dự thảo của Bộ Công Thương là các doanh nghiệp phải công khai phương pháp tính giá xăng dầu. Doanh nghiệp cần thông báo rõ nguyên tắc xây dựng giá bán lẻ cho Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi hệ thống phân phối hoạt động.

Trong trường hợp thay đổi cách tính hoặc cơ chế công bố giá, doanh nghiệp phải thông báo trước cho cơ quan quản lý để đảm bảo tính minh bạch. Điều này được cho là nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp tự ý điều chỉnh giá xăng dầu mà không có cơ sở rõ ràng.

Bên cạnh việc trao quyền cho doanh nghiệp trong việc điều chỉnh giá xăng dầu, Bộ Công Thương cũng đề xuất thiết lập cơ chế theo dõi và bình ổn khi thị trường xuất hiện biến động mạnh. Theo đó, một số mặt hàng quan trọng như xăng, xăng sinh học và dầu diesel sẽ được đưa vào diện giám sát để kích hoạt biện pháp bình ổn khi cần thiết.

Theo dự thảo, nếu giá xăng dầu bán lẻ trong nước tăng liên tiếp trong vòng một tháng với mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên và có nguy cơ tác động đến ổn định kinh tế vĩ mô, cơ quan quản lý có thể báo cáo Chính phủ để áp dụng các biện pháp bình ổn thị trường.

Khi xảy ra tình huống này, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan tiến hành thu thập dữ liệu về cung cầu, giá xăng dầu thế giới, lượng tồn kho trong nước cũng như nhu cầu tiêu thụ để đánh giá mức độ ảnh hưởng.

Các thông tin liên quan đến hoạt động nhập khẩu, dự trữ và sản lượng tiêu thụ của doanh nghiệp cũng sẽ được tổng hợp nhằm xây dựng phương án điều hành phù hợp.

Cơ chế giám sát khi doanh nghiệp được quyền điều chỉnh giá xăng dầu

Việc trao quyền cho doanh nghiệp trong việc công bố và điều chỉnh giá xăng dầu được nhiều chuyên gia đánh giá là bước tiến trong quá trình đưa thị trường vận hành theo cơ chế thị trường. Khi giá năng lượng thế giới thay đổi nhanh, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh giá xăng dầu để giảm độ trễ trong phản ứng với thị trường.

Tuy nhiên, cùng với việc tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp, yêu cầu về cơ chế giám sát cũng được đặt ra ở mức cao hơn. Bởi xăng dầu là mặt hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều lĩnh vực kinh tế và đời sống người dân.

Theo các chuyên gia, việc kê khai và công bố giá xăng dầu cần được thực hiện thông qua hệ thống quản lý điện tử thống nhất. Hệ thống này phải cho phép cơ quan quản lý theo dõi diễn biến giá xăng dầu theo thời gian thực, từ đó phát hiện nhanh các dấu hiệu tăng giá bất thường.

Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng cần thường xuyên đối chiếu giá bán lẻ xăng dầu với các yếu tố cấu thành giá. Những yếu tố này bao gồm giá nhập khẩu, chi phí vận chuyển, chi phí kinh doanh của doanh nghiệp cùng với các loại thuế và phí liên quan.

Thông qua việc kiểm tra và so sánh dữ liệu, cơ quan quản lý có thể đảm bảo rằng việc điều chỉnh giá xăng dầu của doanh nghiệp được thực hiện dựa trên cơ sở hợp lý, tránh trường hợp lợi dụng cơ chế mới để tăng giá vượt mức cần thiết.

Một nội dung khác được đề cập trong dự thảo là vai trò của các doanh nghiệp đầu mối lớn trên thị trường. Theo Bộ Công Thương, dữ liệu về sản lượng tiêu thụ của các doanh nghiệp này sẽ được sử dụng làm cơ sở để đánh giá xu hướng biến động của giá xăng dầu.

Hiện nay, một số doanh nghiệp đầu mối chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng xăng dầu tiêu thụ trên toàn quốc. Do đó, thông tin từ các doanh nghiệp này sẽ giúp cơ quan quản lý có cái nhìn toàn diện hơn về diễn biến của thị trường.

Khi thị trường xuất hiện dấu hiệu biến động mạnh, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính sẽ phối hợp để phân tích tình hình cung cầu cũng như xu hướng giá xăng dầu trên thị trường quốc tế. Từ đó, các cơ quan chức năng có thể đề xuất biện pháp điều hành phù hợp nhằm ổn định thị trường.

Trong những tình huống đặc biệt như thiên tai, dịch bệnh, sự cố lớn hoặc các tình trạng khẩn cấp khác, cơ quan quản lý cũng có thể áp dụng các biện pháp bình ổn theo quy định của Luật Giá và Nghị định 85/2024/NĐ-CP.

Các chuyên gia cho rằng nếu được triển khai đúng cách, cơ chế vừa trao quyền cho doanh nghiệp vừa duy trì hệ thống giám sát hiệu quả sẽ giúp thị trường xăng dầu hoạt động minh bạch hơn. Doanh nghiệp có thể chủ động trong kinh doanh, trong khi Nhà nước vẫn đảm bảo mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường.

Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó dự đoán, những thay đổi trong cơ chế điều hành giá xăng dầu đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Nếu dự thảo được hoàn thiện và áp dụng, thị trường xăng dầu trong nước có thể bước sang giai đoạn vận hành với cơ chế linh hoạt hơn nhưng vẫn đặt dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.