Chuyên gia hé lộ phương án tìm ra "nguồn điện rẻ nhất" tại Việt Nam

Hệ thống điện quốc gia đang phải đối mặt với áp lực vận hành cực kỳ lớn do tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Nino, hạn hán, bão lũ. Thực trạng nắng nóng kéo dài không chỉ làm sụt giảm nghiêm trọng mực nước tại các hồ thủy điện lớn mà còn đẩy chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng cao, ảnh hưởng đến năng suất lao động và tiến độ vận hành thiết bị.

Tại diễn đàn "Tiết kiệm năng lượng cần sự chung tay của toàn xã hội" vừa diễn ra tại Hà Nội, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết công suất cực đại toàn hệ thống điện quốc gia vào cuối tháng 5 đã đạt mức đỉnh mới là 57.189MW, cao hơn khoảng 5% so với đỉnh của năm ngoái. 

Đặc biệt, khu vực miền Bắc ghi nhận mức tăng kỷ lục hơn 27% so với cùng kỳ. Theo tính toán từ Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, nếu đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP trên 6%, nhu cầu điện phải tăng tương ứng khoảng 11-12%, tương đương với việc hệ thống cần bổ sung từ 6.000 đến 7.000MW công suất mới mỗi năm. Trong khi đó, nguồn cung điện mới trong năm nay lại vô cùng hạn chế.

Trước bài toán hóc búa này, các chuyên gia đều thống nhất rằng việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả chính là "nguồn năng lượng đầu tiên" — giải pháp nhanh chóng, hiệu quả nhất mang lại đồng thời các lợi ích về kinh tế, xã hội và môi trường. 

Đại diện Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam đưa ra một con số so sánh đáng chú ý: để đạt hiệu quả tương đương 1MW công suất điện thông qua các giải pháp tiết kiệm, chúng ta chỉ cần bỏ ra nguồn kinh phí bằng khoảng một phần tư so với việc đầu tư xây dựng mới 1MW nguồn phát.

Dù Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, dư địa trong lĩnh vực này hiện vẫn còn rất lớn. Khu vực công nghiệp hiện đang chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của cả nước, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì các dây chuyền, thiết bị lỗi thời và chưa quan tâm đúng mức đến công tác quản lý năng lượng. Các tính toán chuyên môn chỉ ra tiềm năng tiết kiệm điện trong ngành công nghiệp có thể dao động từ 10-20%, và con số này lên tới 35-40% đối với các công trình thương mại, khách sạn hay tòa nhà văn phòng.

Để thúc đẩy tiến trình này, bài toán về vốn đầu tư và đổi mới công nghệ cần phải được tháo gỡ. Nhiều doanh nghiệp dù có nhu cầu chuyển đổi sang thiết bị hiệu suất cao nhưng vẫn gặp rào cản lớn khi tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi. Hiện tại, Bộ Công Thương đang triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3) nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thông qua kiểm toán năng lượng, tư vấn kỹ thuật và giới thiệu công nghệ mới. 

Đồng thời, việc bổ sung các cơ chế khuyến khích đầu tư, loại bỏ công nghệ lạc hậu và hình thành Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong Luật sửa đổi được kỳ vọng sẽ tạo thêm bệ phóng tài chính vững chắc cho các đơn vị sản xuất.

Từ góc độ thực tế, một số doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm lối đi riêng bằng cách đầu tư vào hệ thống điện mặt trời mái nhà, linh hoạt chuyển đổi các công đoạn sản xuất sang khung giờ thấp điểm và ứng dụng thiết bị tối tân để tối ưu hóa chi phí. 

Các chuyên gia nhấn mạnh, bản chất của tiết kiệm năng lượng không phải là cắt giảm nhu cầu sử dụng, mà là hướng tới việc tiêu dùng điện một cách thông minh, hợp lý. Đây không chỉ là phương án tình thế để ứng phó với thiên tai, nắng nóng mà còn là một trong những trụ cột cốt lõi bảo đảm sự phát triển bền vững của quốc gia trong dài hạn.