EVN báo lãi "khủng" gần 52.000 tỷ đồng: Liệu người dân có được giảm giá điện?

Vì sao Tập đoàn Điện lực Việt Nam lội ngược dòng để đạt mức lãi kỷ lục?

Để tìm lời giải cho mức lợi nhuận tăng vọt của EVN, chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho rằng, cần phải nhìn nhận lại toàn bộ bức tranh cơ cấu nguồn điện được huy động trong năm 2025. Về bản chất, chi phí mua điện đầu vào thấp hơn chính là chìa khóa cốt lõi giúp EVN đạt được mức lãi lớn. Nếu đặt lên bàn cân so sánh với giai đoạn đầy khó khăn 2023 - 2024 khi giá nhiên liệu tăng phi mã khiến doanh nghiệp chịu tổn thất nặng nề, năm 2025 lại hội tụ rất nhiều yếu tố thiên thời địa lợi, VietNamNet đưa tin.

Sự khởi sắc này trước hết đến từ việc mặt bằng giá các loại nhiên liệu đầu vào quan trọng như than và khí đã hạ nhiệt rõ rệt. Song song đó, tình hình thời tiết diễn biến vô cùng thuận lợi với lượng mưa dồi dào, giúp các nhà máy thủy điện – nguồn năng lượng có chi phí rẻ – được huy động tối đa công suất. Mặc dù trước đó có đợt điều chỉnh tăng giá bán lẻ điện bình quân thêm gần 5%, tuy nhiên mức tăng này chỉ đóng góp một phần nhỏ. Động lực chính thúc đẩy lợi nhuận bứt phá vẫn là sự sụt giảm của giá nhiên liệu và sự đóng góp lớn từ nguồn thủy điện.

Bước sang năm 2026, dù xung đột tại eo biển Hormuz xảy ra nhưng do nguồn cung toàn cầu tương đối dồi dào, đặc biệt là từ Mỹ, nên giá khí hóa lỏng LNG không có biến động quá mạnh. Mặc dù thị trường châu Á vẫn phải chịu những áp lực nhất định do phụ thuộc vào các hợp đồng dài hạn với khu vực Trung Đông, nhưng rủi ro của mùa hè năm nay không nằm ở giá cả mà nằm ở nguồn cung. Rất may mắn là nguồn nhiên liệu cho các nhà máy điện khí vẫn được bổ sung kịp thời nhờ các chuyến tàu LNG cập cảng Thị Vải.

Kỳ vọng giảm giá điện: Thực tế không hề đơn giản

Trước làn sóng dư luận cho rằng khi doanh nghiệp đã có lãi lớn thì cần giảm giá điện để chia sẻ với người dân, chuyên gia khẳng định bài toán này phức tạp hơn thế rất nhiều. Việc giảm giá bán lẻ điện sẽ kéo theo yêu cầu phải xem xét lại toàn bộ các hợp đồng mua bán điện trong toàn bộ hệ thống. Trong khi đó, định hướng ngành điện hiện nay là thúc đẩy cơ chế tính đúng, tính đủ mọi chi phí sản xuất và từng bước xóa bỏ hoàn toàn việc bù giá chéo.

Hơn nữa, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển các nguồn năng lượng thế hệ mới như điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân. Đặc điểm chung của các loại hình này là đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu cực kỳ khổng lồ và chi phí phát điện chắc chắn sẽ cao hơn hẳn nguồn thủy điện truyền thống. Khi các dự án này đi vào vận hành, ngành điện phải đối mặt với áp lực lớn trong việc thỏa thuận giá mua bán điện sao cho bảo đảm nhà đầu tư có thể thu hồi được nguồn vốn đã bỏ ra.

Một rào cản lớn khác là EVN vẫn đang phải gánh trên vai các khoản lỗ tích lũy nặng nề từ những năm trước để lại. Rất nhiều chi phí thực tế vẫn chưa được phân bổ đầy đủ vào giá điện hiện hành dù cơ quan quản lý đã có đề xuất từ trước. Đồng thời, các chi phí vận hành bắt buộc khác như tiền lương, bảo hiểm... cũng đồng loạt tăng theo các quy định mới của pháp luật. 

Việc giá nhiên liệu giảm ở thời điểm hiện tại chính là cơ hội để doanh nghiệp dùng khoản lãi này bù đắp các tổn thất cũ, phục hồi năng lực tài chính và chuẩn bị nguồn vốn đối ứng cần thiết cho các dự án hạ tầng trọng điểm trong tương lai.

Lợi nhuận thuộc về Nhà nước và bài toán tái đầu tư dài hạn

Cần phải hiểu rõ rằng, EVN là một doanh nghiệp nhà nước, đồng nghĩa với việc toàn bộ khoản lợi nhuận cuối cùng có được đều thuộc quyền sở hữu của Nhà nước. Bản thân tập đoàn không thể tự ý quyết định phương án sử dụng hay phân phối số tiền này mà phải tuân thủ hoàn toàn theo phán quyết của các cơ quan quản lý có thẩm quyền.

Thực tế, nhu cầu vốn hàng năm cho các dự án nguồn điện và lưới điện quốc gia lên tới con số hàng chục tỷ USD. Kể cả khi đã xóa hết các khoản lỗ lũy kế, số tiền lãi còn lại của EVN vẫn là quá nhỏ bé so với quy mô dòng vốn cần thiết cho các kế hoạch phát triển dài hạn. Để có thể tiếp cận được các nguồn vốn vay từ ngân hàng thương mại hay các định chế tài chính quốc tế, doanh nghiệp bắt buộc phải chứng minh được năng lực tài chính mạnh mẽ thông qua một tỷ lệ vốn đối ứng tương xứng.

Đối với thắc mắc của dư luận về việc người tiêu dùng được hưởng lợi ra sao khi doanh nghiệp báo lãi, chuyên gia lưu ý người dân cần có cái nhìn toàn diện và thấu đáo hơn về cơ chế vận hành tài chính đặc thù của doanh nghiệp nhà nước, cũng như áp lực tái đầu tư vô cùng lớn của ngành điện nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.