Gần 39.000 doanh nghiệp rời thị trường tại TPHCM: Sức ép nào đang đè nặng lên cộng đồng doanh nghiệp?

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 7 tháng đầu năm, TPHCM ghi nhận 34.096 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,81% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cùng thời gian này, 7.483 doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 158,66%, trong khi 31.321 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, tăng 10,51%.

Chỉ có 12.221 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 2,87% so với cùng kỳ. Lũy kế, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường đã vượt 38.800.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được đánh giá đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm, bởi tình trạng doanh nghiệp rời thị trường có thể tác động tới mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố. Theo kịch bản đề ra, TPHCM cần đạt mức tăng trưởng khoảng 11% trong quý III và 11,8-12% trong quý IV.

Không chỉ là câu chuyện của môi trường kinh doanh trong nước

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, việc doanh nghiệp gia nhập và rời khỏi thị trường là một phần của chu kỳ hoạt động trong nền kinh tế. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cần lưu ý nếu số doanh nghiệp rút lui tăng cao hoặc trong nhóm rời thị trường xuất hiện những doanh nghiệp lớn, hoạt động lâu năm và có đóng góp đáng kể.

Ông cho rằng sức ép hiện nay chủ yếu đến từ sự bất định của kinh tế thế giới, thay vì chỉ xuất phát từ môi trường kinh doanh trong nước. Những biến động về giá năng lượng, xung đột địa chính trị, chi phí logistics hay thay đổi trong chính sách thuế và thương mại của các nền kinh tế lớn khiến doanh nghiệp khó dự báo đơn hàng, lãi suất, tỷ giá cũng như hiệu quả đầu tư.

Trong khi đó, doanh nghiệp đang bước vào một môi trường cạnh tranh mới, nơi chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, minh bạch tài chính, thuế và năng lực quản trị ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng.

Những doanh nghiệp không kịp thích ứng với tốc độ thay đổi có nguy cơ gặp nhiều khó khăn hơn, đặc biệt khi lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào vốn, công nghệ và năng lực quản trị.

Một yếu tố khác cũng được chuyên gia lưu ý là có doanh nghiệp chủ động đóng cửa pháp nhân cũ rồi thành lập doanh nghiệp mới nhằm tận dụng những chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế và hỗ trợ dành cho doanh nghiệp mới.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu áp lực lớn về dòng tiền

TS quản trị kinh doanh Lý Thành Tiến nhận định con số gần 39.000 doanh nghiệp rời thị trường không đồng nghĩa xu hướng phục hồi của nền kinh tế bị phủ nhận. Thay vào đó, điều này cho thấy sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp đang ngày càng rõ nét.

Trong khi các chỉ báo như tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và đầu tư có dấu hiệu tích cực hơn, dòng tiền, đơn hàng và lợi thế cạnh tranh lại có xu hướng tập trung vào những doanh nghiệp sở hữu nền tảng vốn, công nghệ và quản trị tốt.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó với dòng tiền. Có doanh nghiệp có đơn hàng nhưng thiếu vốn lưu động do thời gian thanh toán kéo dài, trong khi chi phí đầu vào, thuế và các khoản vận hành vẫn phải thanh toán đúng hạn.

Bởi vậy, bài toán của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là bán được hàng mà còn phải duy trì vòng quay dòng tiền đủ an toàn để tồn tại.

Áp lực này cũng không còn được xem là vấn đề ngắn hạn. Các doanh nghiệp lớn ngày càng yêu cầu cao về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, ESG và minh bạch chuỗi cung ứng. Điều đó buộc các doanh nghiệp ở những tầng cung ứng phía dưới phải nâng cấp năng lực nếu muốn tiếp tục tham gia chuỗi giá trị.

Một hạn chế của không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa là việc ra quyết định vẫn dựa nhiều vào kinh nghiệm thay vì dữ liệu. Khi gặp khó khăn, doanh nghiệp thường lựa chọn giảm chi phí, cắt tồn kho hoặc hạ giá bán để giữ khách. Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi được hỗ trợ bởi dữ liệu về năng suất, logistics, tồn kho, biên lợi nhuận và hành vi tiêu dùng.

Việc tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ cũng được xem là một hướng giúp nâng sức chống chịu. Chia sẻ kho bãi, phối hợp logistics, mở rộng kênh phân phối hay cùng nâng chuẩn quản trị có thể giúp giảm chi phí và tăng khả năng thích ứng trước biến động.

TPHCM yêu cầu làm rõ những điểm nghẽn

Trước tình trạng số doanh nghiệp rút lui vượt số doanh nghiệp thành lập mới, lãnh đạo TPHCM yêu cầu các cơ quan liên quan phân tích cụ thể nguyên nhân và những điểm nghẽn đang ảnh hưởng tới các động lực tăng trưởng.

Các lĩnh vực được yêu cầu tập trung làm rõ gồm đầu tư công, đầu tư tư nhân, giải phóng mặt bằng và tiến độ các dự án mới. Thành phố cũng đặt vấn đề về tình trạng nhập siêu và yêu cầu các cơ quan liên quan phân tích nguyên nhân nhập khẩu vẫn cao hơn xuất khẩu.

Trong những tháng còn lại của năm, TPHCM xác định đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các điểm nghẽn của dự án và tập trung nguồn lực cho hạ tầng chiến lược, giao thông, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và môi trường.

Song song với đó là các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng, mở rộng thị trường, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

TPHCM vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2026, thu ngân sách khoảng 1 triệu tỷ đồng, huy động trên 1,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và thu hút 11 tỷ USD vốn FDI.

Với cộng đồng doanh nghiệp, bài toán trước mắt không chỉ nằm ở việc có thêm doanh nghiệp mới, mà còn là làm thế nào để những doanh nghiệp đang hoạt động có đủ sức chống chịu, duy trì dòng tiền và thích ứng với một môi trường kinh doanh ngày càng nhiều biến động.