Giải mã “cơn nghiện” vàng của người Trung Quốc: Văn hóa lâu đời hay cuộc chơi toàn cầu?

Trong bối cảnh nhu cầu mua vàng đầu năm tăng mạnh, nhiều người đặt câu hỏi: đây có phải thời điểm “hời” để xuống tiền?

Giá vàng không chạy theo lịch âm

Từ lâu, thói quen mua vàng đầu năm đã trở thành một phần đời sống của người Trung Quốc. Thưởng Tết, tiền lì xì và dòng tiền nhàn rỗi thường đổ dồn vào các cửa hàng kim hoàn, tạo nên không khí mua sắm sôi động mỗi dịp xuân về.

Thế nhưng, vàng không phải mặt hàng chịu chi phối chủ yếu bởi nhu cầu nội địa. Không giống nông sản hay bất động sản, giá vàng được quyết định bởi các yếu tố toàn cầu. Theo phân tích của giới chuyên gia tài chính Trung Quốc, mức tăng lên 5.100 USD/ounce là kết quả của ba động lực chính: căng thẳng địa chính trị, kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ hạ lãi suất và làn sóng gia tăng dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương.

Trong đó, vai trò của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ được xem là then chốt. Khi lãi suất USD giảm, chi phí cơ hội nắm giữ vàng cũng hạ theo, khiến dòng tiền toàn cầu tìm đến tài sản trú ẩn nhiều hơn. Điều này cho thấy giá vàng được định hình bởi các quyết định chính sách tiền tệ tại Mỹ, chứ không phải bởi cảnh xếp hàng đông đúc ở các trung tâm thương mại dịp Tết.

Thực tế, giá vàng là một cuộc chơi mang tính toàn cầu và được định giá bằng USD. Nhu cầu vàng trang sức trong nước chỉ đóng vai trò bổ trợ. Khi lực mua tăng đột biến vào đầu năm, thị trường nội địa thậm chí có thể xuất hiện mức chênh lệch cao hơn giá quốc tế quy đổi, đồng nghĩa người mua phải trả thêm “phí tâm lý” vì hiệu ứng đám đông.

1.600 NDT/gram: Cao trào có phải cơ hội?

Tại thị trường đại lục, mức giá gần 1.600 NDT/gram khiến nhiều người do dự trước khi quyết định xuống tiền. Con số này xuất hiện đúng thời điểm nhu cầu tăng mạnh, càng làm lan rộng tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội.

Theo tính toán, với mức 5.100 USD/ounce trên thị trường quốc tế, giá vàng nguyên liệu quy đổi chỉ tương đương khoảng 1.180–1.200 NDT/gram. Phần chênh lệch còn lại tại cửa hàng bao gồm chi phí gia công, thương hiệu và khoản “premium” do nhu cầu tăng cao mùa cao điểm.

Điều này cho thấy đầu năm không mặc định là thời điểm giá thấp. Khi sức mua dồn cục trong thời gian ngắn, giá bán lẻ trong nước có thể cao hơn đáng kể so với giá quốc tế. Trong khi đó, các yếu tố quyết định xu hướng dài hạn của vàng như chính sách tiền tệ, lạm phát toàn cầu hay chiến lược dự trữ ngoại hối hoàn toàn không liên quan đến lịch âm.

Vì vậy, nếu mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, việc mua vàng ở thời điểm cao trào chưa chắc mang lại lợi thế. Vàng chỉ thực sự phát huy vai trò với những người xem đây là kênh phân bổ tài sản dài hạn, thay vì một cơ hội “lướt sóng” trong vài tuần đầu năm.

Ba nghìn năm niềm tin vào kim loại quý

“Cơn nghiện” vàng của người Trung Quốc không chỉ xuất phát từ yếu tố kinh tế, mà còn gắn liền với truyền thống hàng nghìn năm. Từ thời Xuân Thu – Chiến Quốc, nước Sở đã sử dụng “dĩnh viên” (郢爰), một dạng tiền vàng sơ khai dành cho tầng lớp quý tộc. Dù hình thức còn thô mộc, giá trị của nó đã được xã hội công nhận.

Ngày nay, vàng thỏi được chuẩn hóa về trọng lượng, độ tinh khiết và mã truy xuất. Công nghệ thay đổi, nhưng niềm tin rằng vàng là “của để dành” bền vững thì vẫn còn nguyên. Chính niềm tin ấy giúp vàng mang hai lớp ý nghĩa: vừa là tài sản tài chính, vừa là biểu tượng văn hóa.

Trong các nghi lễ cưới hỏi, vàng hiện diện như dấu ấn của sự sung túc, từ bộ “tam kim” gồm nhẫn, dây chuyền, bông tai ở miền Bắc Trung Quốc đến tục “cửu bảo kim” với chín món vàng cưới tại Phúc Kiến, Quảng Đông.

Ở tầm vĩ mô, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cùng nhiều ngân hàng trung ương khác đã liên tục gia tăng dự trữ vàng trong thời gian gần đây, thể hiện xu hướng đa dạng hóa tài sản và giảm phụ thuộc vào USD. Tuy nhiên, chiến lược của các nhà hoạch định chính sách thường tính bằng chu kỳ 5–10 năm, chứ không dựa vào cao điểm mua sắm dịp Tết.

Với nhà đầu tư cá nhân, bài toán vẫn là xác định mục tiêu rõ ràng. Mua vàng vì yếu tố văn hóa, tiết kiệm dài hạn là lựa chọn hợp lý. Nhưng nếu kỳ vọng sinh lời nhanh khi giá đã ở vùng 5.100 USD/ounce và 1.600 NDT/gram, đây có thể chưa phải thời điểm tối ưu.