Lãi vay tăng lên 14%/năm, doanh nghiệp phải "gồng mình" trả lãi

Lãi vay cao bào mòn lợi nhuận

Trong tháng 8, lãi suất cho vay bình quân của nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần đối với cả các khoản vay mới lẫn dư nợ hiện hữu đều có xu hướng tăng.

Mức lãi suất cho vay bình quân hiện lên 8,4-10,7%/năm, cao hơn so với mức 8,3-10,5%/năm của tháng trước. So với những khoản vay được giải ngân cách đây một năm, mặt bằng lãi suất hiện nay cao hơn khoảng 3 điểm %.

Ở nhóm lĩnh vực ưu tiên, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VND cũng tăng nhẹ 0,1 điểm % so với tháng trước, lên khoảng 4%/năm. Đây là mức tương đương lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa theo quy định của NHNN.

Tại CTCP Tập đoàn Xuân Nguyên, vốn vay ngân hàng hiện chiếm khoảng 20% tổng nguồn vốn. Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch HĐQT công ty, cho biết doanh nghiệp đang phải chịu mức lãi suất lên tới 14%/năm.

Theo ông Vũ, trước đây, mỗi khi lãi suất tăng cao, Nhà nước từng có những biện pháp can thiệp, trong khi TP.HCM cũng triển khai các chính sách hỗ trợ vốn vay cho doanh nghiệp. Hiện nay, sau chỉ đạo của Thủ tướng, nhiều ngân hàng đã công bố các gói vay hỗ trợ doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên, nhưng Xuân Nguyên vẫn chưa tiếp cận được những nguồn vốn này.

Dù vậy, ông cho rằng việc lãi suất tăng cao là tình hình chung và doanh nghiệp có sự chia sẻ với ngân hàng bởi mỗi tổ chức đều có cơ chế hoạt động riêng.

Điều khiến Xuân Nguyên chịu thêm sức ép là chi phí đầu vào cũng đồng loạt tăng. Từ đầu năm, giá xăng dầu, logistics, vận hành và quản lý doanh nghiệp đều tăng, trong khi sức mua có xu hướng giảm. Doanh nghiệp lại không thể dễ dàng tăng giá sản phẩm để bù đắp chi phí.

"Lãi suất tăng cao, cộng dồn thêm nhiều khó khăn khác đã ảnh hưởng đến kế hoạch năm, đặc biệt là lợi nhuận của công ty", ông Vũ cho biết.

Theo tính toán của doanh nghiệp, nếu tình hình tiếp diễn, đến cuối năm, sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận có thể về 0, qua đó ảnh hưởng tới khả năng tái tạo và phát triển của công ty.

Xuân Nguyên vì thế đặt ra nguyên tắc hạn chế phụ thuộc vào vốn vay. Theo ông Vũ, doanh nghiệp duy trì tỷ trọng xuất khẩu khoảng 50-60%, đồng thời phát triển thị trường nội địa để phân tán rủi ro. Quan trọng hơn, vốn vay ngân hàng được giữ ở mức không quá 20% tổng vốn, bởi lãi suất càng cao thì áp lực tài chính càng lớn.

Lo ngại vòng xoáy vay tiền trả lãi

Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Dony, cho biết dù doanh nghiệp hiện không còn quá phụ thuộc vào vốn ngân hàng, lãi suất vay vẫn tác động mạnh tới chi phí và lợi nhuận, thậm chí có thể ảnh hưởng đến hoạt động tài chính.

Theo ông, vấn đề đáng lo không chỉ nằm ở mức lãi suất mà còn ở tốc độ tăng quá nhanh trong thời gian ngắn. Khi chi phí vốn thay đổi đột ngột, doanh nghiệp khó dự báo và chủ động ứng phó.

Trước đây, lãi suất từng có thời điểm duy trì quanh 8-9%/năm. Nếu ngân hàng tăng lãi suất trong thời gian ngắn, tác động tới doanh nghiệp sẽ lớn hơn đáng kể. Thậm chí, theo đại diện Dony, một số công ty có thể rơi vào tình trạng không đủ tiền để duy trì hoạt động.

"Nhiều doanh nghiệp sẽ vay tăng lượng vốn lên để lấy tiền vay trả lãi. Đó là một vòng xoáy rất nguy hiểm", ông Quang Anh nói.

Dony từng trải qua giai đoạn phải liên tục vay vốn ngân hàng. Sau khi hoạt động kinh doanh dần thuận lợi, thay vì tiếp tục mở rộng bằng vốn vay, ông Quang Anh lựa chọn dùng lợi nhuận để trả nợ, hướng tới xóa hoàn toàn các khoản vay.

Theo ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam, lãi suất cho vay neo cao trong bối cảnh nhu cầu vốn của doanh nghiệp vẫn rất lớn.

Ông cho rằng nhu cầu này xuất phát từ cơ cấu tài sản và nguồn vốn của cả doanh nghiệp lẫn cá nhân tại Việt Nam. Các doanh nghiệp trong nước chưa đạt quy mô như những nền kinh tế phát triển và cũng chưa ở quy mô quốc tế để có nguồn vốn dồi dào.

Hoạt động thương mại tiếp tục làm gia tăng nhu cầu vốn. Theo chuyên gia UOB, xuất khẩu của Việt Nam trong năm nay tăng hơn 20%, trong khi nhập khẩu tăng hơn 30%.

Trong bối cảnh đó, quyết định tăng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khiến khoảng cách giữa lãi suất USD và VND nới rộng, tạo thêm áp lực lên tỷ giá và đặt NHNN trước bài toán điều hành khó khăn.

Ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu của UOB Singapore, nhận định dư địa nới lỏng tiền tệ khá hạn chế khi lạm phát tiến gần ngưỡng mục tiêu, tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động vốn và cán cân thương mại chuyển sang thâm hụt.

UOB dự báo lãi suất tái cấp vốn sẽ được duy trì ở mức 4,5% trong phần còn lại của năm 2026 và sang năm 2027.

Thủ tướng yêu cầu giảm lãi suất cho vay

Trước áp lực chi phí vốn, từ khoảng giữa tháng 8, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã làm việc với NHNN và các tổ chức tín dụng, yêu cầu ngành ngân hàng chia sẻ trách nhiệm với người dân và doanh nghiệp thông qua việc giảm lãi vay, đồng thời hướng tín dụng vào những lĩnh vực phục vụ tăng trưởng và kiểm soát rủi ro.

Chính phủ yêu cầu NHNN bám sát mục tiêu tăng trưởng nhưng không xem đây là "trần cứng" trong mọi thời điểm. Việc điều hành cần linh hoạt theo diễn biến thực tế, bảo đảm dòng vốn đến đúng lĩnh vực, đúng thời điểm, đúng đối tượng và đúng mục đích với chi phí hợp lý.

Các lĩnh vực được ưu tiên gồm sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, hạ tầng thiết yếu, dự án BT cùng những lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng.

NHNN cũng được yêu cầu tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và kinh tế tập thể, đồng thời kiểm soát chặt những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Bên cạnh đó, cơ quan điều hành được yêu cầu tiếp tục chủ động, linh hoạt điều tiết các mức lãi suất điều hành, tăng cường cung ứng thanh khoản để hỗ trợ các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.

Các ngân hàng được yêu cầu tiếp tục tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và giảm lãi suất cho vay. Với những tổ chức tín dụng không thực hiện chỉ đạo của NHNN, cơ quan quản lý được yêu cầu có biện pháp xử lý theo thẩm quyền và quy định.

Đến tháng 9, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ, Thủ tướng tiếp tục yêu cầu NHNN điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, duy trì thanh khoản ổn định, tập trung tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên và giảm lãi suất cho vay.

Trong khi các yêu cầu giảm lãi suất được đặt ra, nhiều doanh nghiệp vẫn đang phải xoay xở với chi phí vốn cao cùng hàng loạt áp lực về đầu vào và sức mua. Với những doanh nghiệp đang sử dụng vốn vay, bài toán giữ được lợi nhuận trong phần còn lại của năm vì thế ngày càng trở nên khó khăn.

Bích Ngọc (SHTT)