Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ không cần Canada và cho rằng chính nước láng giềng mới là bên phụ thuộc. Tuy nhiên, thực tế thương mại cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn đang dựa đáng kể vào Canada, từ dầu khí, điện năng đến nguyên liệu sản xuất và chuỗi cung ứng ôtô.

“Chúng ta không cần Canada, họ cần chúng ta!”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social trong bối cảnh quan hệ thương mại giữa hai nước ngày càng căng thẳng.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Canada công bố danh sách khoảng 700 sản phẩm Mỹ có thể chịu mức thuế mới lên tới 50%, bắt đầu từ ngày 8/9. Đây là động thái đáp trả việc Washington áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada sau khi đàm phán thương mại giữa hai bên đổ vỡ.

Ông Trump nhiều lần khẳng định Mỹ không cần Canada, thậm chí cho rằng nếu không có Mỹ, Canada “không thể tồn tại”. Dù vậy, các chuyên gia nhận định mối quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia có sự gắn kết sâu sắc, đặc biệt trong những lĩnh vực quan trọng đối với nền kinh tế Mỹ.

Canada hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ sau Mexico. Năm ngoái, kim ngạch trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước đạt khoảng 872 tỷ USD. Xuất khẩu của Canada phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ, chiếm khoảng ba phần tư tổng kim ngạch, tương đương gần 25% GDP nước này.

28-1787872901-my-thuc-su-co-the-khong-can-canada-nhu-tuyen-bo-cua-ong-trump
Ảnh minh họa - Ảnh: FT

Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng có nhu cầu lớn đối với hàng hóa Canada, đặc biệt là năng lượng. Giáo sư Daniel Béland thuộc Đại học McGill cho rằng nhận định Mỹ không cần Canada là “hoàn toàn sai”, bởi Mỹ phụ thuộc vào dầu khí Canada và mạng lưới sản xuất liên kết chặt chẽ giữa hai nước.

Mỹ phụ thuộc lớn vào năng lượng Canada

Dầu thô là một trong những minh chứng rõ nhất cho sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nền kinh tế. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, lượng dầu thô nhập khẩu từ Canada tương đương khoảng 20% tổng mức tiêu thụ dầu của Mỹ.

Phần lớn số dầu này được đưa tới các nhà máy lọc dầu tại vùng Trung Tây, nơi được thiết kế để xử lý dầu nặng thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay.

Chính hoạt động nhập khẩu năng lượng cũng là nguyên nhân lớn dẫn đến thâm hụt thương mại của Mỹ với Canada. Theo số liệu được nêu trong bài, riêng năng lượng chiếm tới 48,3 tỷ USD trong mức thâm hụt của Mỹ với Canada năm ngoái. Nếu loại yếu tố năng lượng, Mỹ thực tế xuất siêu sang nước láng giềng.

Một yếu tố khác khiến dầu Canada khó bị thay thế ngay lập tức là giá dầu thô nặng của nước này thường thấp hơn dầu chuẩn WTI của Mỹ. Dù Washington áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada sau khi đàm phán thất bại, năng lượng vẫn được loại trừ. Vì vậy, khoảng 4 triệu thùng dầu thô Canada tiếp tục được đưa sang Mỹ mỗi ngày.

Không chỉ dầu mỏ, Canada còn cung cấp phần lớn lượng khí đốt và điện mà Mỹ nhập khẩu. Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết nước này hiện đáp ứng 99% lượng khí đốt, 85% điện và 60% dầu thô nhập khẩu của Mỹ.

Canada thậm chí đề nghị hỗ trợ Mỹ giải quyết nhu cầu điện ngày càng tăng phục vụ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Theo ông Carney, Canada có thể tăng gấp đôi công suất lưới điện vào năm 2050 thông qua các dự án thủy điện và điện hạt nhân quy mô lớn.

Từ phân bón đến ôtô đều có sự phụ thuộc

Sự liên kết không dừng ở lĩnh vực năng lượng. Nông nghiệp Mỹ cũng phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung kali từ Canada, một loại phân bón quan trọng đối với các cây trồng như ngô và đậu tương. Hơn 80% lượng kali nhập khẩu của Mỹ đến từ nước láng giềng phía bắc.

Ngay cả Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra cũng từng thừa nhận: “Chúng tôi cần kali”.

Nhận thấy lợi thế này, một số quan chức Canada đã tính đến khả năng sử dụng năng lượng hoặc phân bón làm đòn bẩy trong đàm phán với Washington. Thủ hiến Ontario Doug Ford cảnh báo mọi phương án đều có thể được đưa lên bàn tính toán, trong khi cựu Thủ hiến Alberta Jason Kenney không loại trừ khả năng áp thuế xuất khẩu đối với dầu, nhiên liệu hoặc kali nếu Mỹ tiếp tục leo thang.

Tuy nhiên, Thủ hiến Alberta Danielle Smith phản đối cách tiếp cận này, cho rằng động thái như vậy có thể gây “thảm họa” và tác động nghiêm trọng tới chính nền kinh tế Canada.

Ngành ôtô cũng cho thấy mức độ đan xen sâu sắc giữa hai nước. Hai bên đã hình thành một chuỗi sản xuất tích hợp, trong đó linh kiện có thể qua lại biên giới tới 6 lần trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh được lắp ráp.

Do đó, kế hoạch áp thuế 50% đối với ôtô, xe tải và linh kiện ôtô Canada từ đầu năm sau có nguy cơ tạo ra tác động ngược đối với các trung tâm công nghiệp của Mỹ như Michigan và Ohio.

Các doanh nghiệp sản xuất ôtô Mỹ có thể phải trả nhiều hơn cho nhôm, trong khi chi phí lắp ráp cũng tăng khi các linh kiện từ Canada chịu thuế.

Những con số và mối liên kết trên cho thấy quan hệ kinh tế Mỹ - Canada không đơn giản là câu chuyện một bên cần bên còn lại. Canada rõ ràng phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, nhưng Washington cũng đang dựa vào nguồn năng lượng, nguyên liệu và chuỗi sản xuất từ nước láng giềng.

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại tiếp tục leo thang, câu hỏi đặt ra không chỉ là “ai cần ai”, mà còn là mức độ tổn thương của mỗi bên nếu mối liên kết kinh tế này bị phá vỡ.

Bích Ngọc (SHTT)