Nộp thuế theo phương thức kê khai: Bước chuyển lớn của hộ kinh doanh

Giải đáp trực diện từ cơ quan thuế

Theo Luật Quản lý thuế, kể từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ không còn áp dụng hình thức thuế khoán mà chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế. Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm. Điều này đồng nghĩa, chỉ những hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm mới phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.

Chính sách mới được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý thuế đối với khu vực kinh tế hộ, vốn lâu nay được xem là “vùng trũng” về minh bạch hóa sổ sách và doanh thu. Khi thực hiện kê khai điện tử, hộ kinh doanh phải ghi nhận đầy đủ doanh thu phát sinh, sử dụng hóa đơn điện tử và từng bước tiếp cận phương thức quản lý hiện đại, tiệm cận mô hình DN siêu nhỏ.

Sau hơn nửa tháng triển khai, thực tế cho thấy không ít hộ kinh doanh, đặc biệt là các chủ hộ lớn tuổi, vẫn loay hoay với việc kê khai, lập sổ sách, sử dụng phần mềm, hóa đơn điện tử hay thao tác trên ứng dụng thuế. Từ việc xác định doanh thu tính thuế, chi phí hợp lệ, cho tới nghĩa vụ thuế khi bán hàng online, bán hàng qua sàn thương mại điện tử… đều là những nội dung mới mẻ. Nhiều thắc mắc liên quan đến phí vận chuyển, chiết khấu tích điểm, chi phí nền tảng, phần mềm bán hàng hay việc khấu trừ thuế trên sàn thương mại điện tử đã được đặt ra trong các buổi đối thoại, tập huấn giữa cơ quan thuế, chuyên gia và cộng đồng hộ kinh doanh.

Tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, đại diện Cục Thuế đã trực tiếp hướng dẫn, giải thích chính sách mới cho hơn 500 hộ và cá nhân kinh doanh. Liên quan đến trường hợp cá nhân kinh doanh bán hàng trên sàn thương mại điện tử có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm, bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng ban Chính sách (Cục Thuế) cho biết, theo quy định hiện hành, cá nhân kinh doanh thuộc diện này áp dụng thuế suất 17% trên thu nhập tính thuế. Một trong những băn khoăn lớn của hộ kinh doanh là việc ghi chép sổ sách. Theo bà Lê Thị Chinh, Phó Trưởng ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), Thông tư 152/2025/TT-BTC đã thiết kế chế độ kế toán cho hộ kinh doanh theo hướng đơn giản, dễ thực hiện. Cụ thể, hộ nộp thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu chỉ phải sử dụng một loại sổ là Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ. Trong khi đó, hộ nộp thuế VAT theo tỷ lệ trên doanh thu và thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập tính thuế sẽ sử dụng bốn loại sổ, gồm: sổ doanh thu; sổ chi tiết doanh thu, chi phí; sổ chi tiết vật liệu, hàng hóa; và sổ chi tiết tiền. Theo ngành Thuế, việc chuẩn hóa sổ sách không chỉ phục vụ nghĩa vụ thuế mà còn giúp hộ kinh doanh kiểm soát hoạt động, dòng tiền và hiệu quả kinh doanh tốt hơn.

Bài toán hàng tồn kho và chi phí hợp lệ

Ở góc độ chuyên gia, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu chứng minh chi phí đầu vào. Thực tế, nhiều năm qua, không ít hộ kinh doanh nhập hàng theo đường tiểu ngạch, hàng hóa không có đầy đủ hóa đơn chứng từ. Do đó, việc kiểm kê, phân loại hàng tồn kho hợp pháp và không hợp pháp là rất cần thiết, làm cơ sở xác định chi phí được hạch toán. Bà Cúc đề xuất nghiên cứu cơ chế cho phép hộ kinh doanh tự kiểm kê hàng tồn kho có xác nhận, từ đó tạo “điểm xuất phát” để chuyển sang kê khai một cách thuận lợi, hạn chế tâm lý lo lắng, e ngại.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn, những bỡ ngỡ của hộ kinh doanh là hoàn toàn thực tế. Vì vậy, chuyển đổi sang thuế kê khai không phải là chiến dịch ngắn hạn, mà là quá trình cần lộ trình và sự đồng hành liên tục. Tiếp nối chiến dịch 60 ngày cao điểm, Cục Thuế đã ban hành chương trình “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”, với hàng loạt mục tiêu cụ thể: ít nhất 90% hộ kinh doanh thực hiện khai, nộp, hoàn, miễn, giảm thuế bằng phương thức điện tử; 90% hộ cài đặt và sử dụng eTax Mobile; 100% hộ thuộc diện bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền thực hiện đăng ký và sử dụng. Song song đó, ngành Thuế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tích hợp, xử lý 100% hồ sơ điện tử trong vòng 24 giờ, hạch toán tiền thuế theo thời gian thực, từng bước hình thành môi trường quản lý thuế số, minh bạch và thân thiện.

Từ thuế khoán sang thuế kê khai không chỉ là thay đổi phương thức nộp thuế, mà là bước chuyển về tư duy quản lý và cách thức kinh doanh. Khi doanh thu, chi phí được ghi nhận đầy đủ, hoạt động minh bạch hơn, hộ kinh doanh sẽ có nền tảng để tiếp cận vốn, mở rộng quy mô và từng bước chuyên nghiệp hóa. Con đường chuyển đổi chắc chắn không tránh khỏi những va vấp ban đầu. Nhưng với lộ trình đồng hành, hỗ trợ xuyên suốt từ cơ quan thuế, cùng sự chủ động thích ứng của hộ kinh doanh, thuế kê khai được kỳ vọng sẽ trở thành cú hích quan trọng để khu vực kinh tế hộ phát triển lành mạnh, bền vững và hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế số.