Trung Quốc “bao trọn” tôm hùm Việt Nam, chi gần 845 triệu USD trong một năm

Lý giải về sức mua đột biến này, bà Lệ Hằng – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) – cho biết người tiêu dùng Trung Quốc đang ngày càng chuộng các sản phẩm thủy sản cao cấp, đảm bảo chất lượng, an toàn và truy xuất được nguồn gốc.

Thay vì ưu tiên tôm đông lạnh giá rẻ, thị hiếu đã dịch chuyển sang phân khúc cao hơn như tôm cỡ lớn, tôm hùm sống hoặc tươi và các sản phẩm chế biến sâu phục vụ nhà hàng, khách sạn. Đây chính là “điểm rơi” thuận lợi cho tôm hùm Việt Nam – mặt hàng vốn được đánh giá cao về chất lượng và phù hợp với phân khúc cao cấp.

Nhu cầu tại thị trường tỷ dân còn tăng mạnh vào mùa lễ hội cuối năm và dịp Tết Nguyên đán. Tôm hùm với sắc đỏ bắt mắt, tượng trưng cho may mắn, thường xuất hiện trong các bữa tiệc lớn. Đáng chú ý, loại tôm hùm cỡ nhỏ từ 150–300 gram/con lại được ưa chuộng tại các nhà hàng buffet hải sản đang thịnh hành ở Trung Quốc.

Bên cạnh sự “mở hầu bao” của người tiêu dùng, xuất khẩu tăng tốc còn nhờ những bước tiến tích cực trong quan hệ thương mại nông thủy sản giữa hai nước. Nhiều sản phẩm chủ lực của Việt Nam, trong đó có tôm hùm, được miễn thuế nhập khẩu theo các hiệp định như ACFTA và RCEP. Nhờ vậy, tôm hùm Việt Nam có lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với nguồn cung từ Mỹ và Canada – những nước đang chịu thuế nhập khẩu cao hơn.

Yếu tố địa lý cũng mang lại lợi thế đáng kể khi khoảng cách vận chuyển ngắn giúp giảm hao hụt, tối ưu chi phí logistics và đảm bảo độ tươi sống. Đồng thời, Việt Nam được đánh giá là thích ứng nhanh với các yêu cầu về kiểm dịch và quy định nhập khẩu từ phía Trung Quốc.

Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ, doanh nghiệp trong nước hiện có nguồn cung tôm hùm xanh dồi dào – một lợi thế giúp tăng tốc xuất khẩu khi thị trường “khát hàng”. Thống kê cho thấy trong ba quý đầu năm 2025, Trung Quốc đã nhập 17.365 tấn tôm hùm từ Việt Nam, gấp gần ba lần cùng kỳ năm trước và vượt xa mục tiêu 3.000 tấn đặt ra cho cả năm.

Ở góc độ chiến lược, Trung Quốc cũng đang đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào các đối tác phương Tây. Trong bối cảnh nhập khẩu từ Bắc Mỹ giảm, Việt Nam và một số quốc gia ASEAN được gia tăng tỷ trọng. Năm 2025, Việt Nam chính thức vượt Canada để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho thị trường này, chiếm 34% tổng giá trị nhập khẩu – tăng mạnh so với 1,7% năm 2023 và 18% năm 2024.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì sang đầu năm 2026. Riêng tháng 1, xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc (bao gồm cả Hong Kong) đạt khoảng 100 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy sức tiêu thụ vẫn ở mức cao và vị thế của tôm hùm Việt Nam trên phân khúc cao cấp tại thị trường tỷ dân ngày càng được củng cố.

Tuy vậy, theo khuyến nghị từ VASEP, năm 2026 sẽ là phép thử thực sự. Khi Canada quay lại cuộc đua và cạnh tranh ở phân khúc cao cấp trở nên gay gắt hơn, doanh nghiệp nào giữ vững chất lượng, đảm bảo tốc độ giao hàng và bám sát hệ thống phân phối sẽ là bên duy trì được thị phần.