Dịch vụ taxi tự hành của Tesla vừa vấp phải một rào cản kỹ thuật nghiêm trọng khi chính Tổng giám đốc điều hành Elon Musk thừa nhận xe tự lái của hãng chưa thể hoạt động vào đêm muộn.

Nguyên nhân bắt nguồn từ việc hệ thống camera quang học thuần túy gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện vật thể chìm trong bóng tối hoặc có màu sắc trùng lặp với mặt đường, phơi bày giới hạn cố hữu của triết lý công nghệ mà hãng xe điện Mỹ theo đuổi suốt nhiều năm qua.

08-1791425619-mac-hoi-chung-quang-ga-robotaxi-cua-tesla-chat-vat-van-hanh-vi-so-bong-toi
Ảnh minh hoạ.

Cắt ngắn khung giờ vận hành và bài toán "mèo xám trên đường nhựa"

Tài khoản chính thức của Tesla robotaxi vừa phát đi thông báo về việc mở rộng thời gian phục vụ tại thành phố Austin, bang Texas đến 23h. Dù khung giờ này đã muộn hơn 1 tiếng so với giai đoạn gần đây, ca làm việc thực tế của đội xe tự hành vẫn bị rút ngắn đáng kể so với thời điểm mới ra mắt. Vào tháng 6/2025, khi ứng dụng bắt đầu khởi chạy tại Austin, người dùng có thể đặt xe trong dải giờ từ 6h sáng tới tận 0h đêm. Tốc độ mở rộng dịch vụ hiện diễn ra rất chậm chạp, ngay cả khi dòng xe chuyên dụng Cybercab đã chính thức được bổ sung vào đội hình vận hành từ tháng trước.

Lý giải về việc dịch vụ chưa thể tăng giờ hoạt động ban đêm, Elon Musk thẳng thắn cho biết trở ngại lớn nhất nằm ở khả năng nhận diện các sinh vật nhỏ trong điều kiện thiếu sáng, lấy ví dụ điển hình về một con "mèo xám di chuyển trên nền đường nhựa xám". Bản chất của vấn đề là bài toán xử lý hình ảnh khi ánh sáng yếu và độ tương phản thấp – điểm yếu chí mạng của hệ thống thị giác chỉ dựa vào camera, vốn hoàn toàn khác biệt với các phương thức cảm biến đo khoảng cách như LiDAR hay radar mà người đứng đầu Tesla từng kịch liệt bài xích.

Về mặt nguyên lý vật lý, camera hoạt động như một loại cảm biến thụ động, chỉ ghi nhận nguồn ánh sáng phản xạ từ vật thể và bóc tách dữ liệu dựa trên độ nổi bật so với khung cảnh xung quanh. Khi một sinh vật màu xám hòa lẫn vào mặt đường nhựa tối màu trong đêm, hệ thống hầu như không thu nhận đủ ánh sáng lẫn độ tương phản để thuật toán phân tích.

Trái ngược với camera, LiDAR thuộc nhóm cảm biến chủ động, tự phát ra các chùm tia laser và đo đạc thời gian chùm sáng phản hồi để dựng lại mô hình 3D chính xác của vật thể cũng như đo đạc cự ly trên mặt đường. Công nghệ này duy trì hiệu năng ổn định bất kể ngày hay đêm và hoàn toàn không bị chi phối bởi màu sắc của vật thể so với bề mặt, miễn là đối tượng nhô lên khỏi mặt phẳng. Song song đó, cảm biến radar sử dụng sóng vô tuyến giúp phát hiện và đo tốc độ di chuyển, có thể quan sát xuyên qua sương mù, bụi bẩn hay tình trạng chói lóa – những yếu tố môi trường dễ dàng làm "mù" hệ thống camera.

Chính vì vậy, hầu hết các doanh nghiệp xe tự lái quy mô lớn đều tích hợp cả ba loại công nghệ trên nhằm bổ trợ lẫn nhau. Điển hình, hệ thống tự lái thế hệ thứ 6 của Waymo kết hợp cùng lúc 13 camera, 4 cảm biến LiDAR và 6 radar. Hồi tháng 8, đồng CEO của Waymo là ông Dmitri Dolgov từng công bố video ghi lại tình huống trẻ em rượt đuổi chó băng qua đường trong đêm tối, nơi hình ảnh camera hoàn toàn mờ mịt nhưng dữ liệu LiDAR lại bóc tách cực kỳ sắc nét. Hiện đội xe khoảng 4.000 chiếc của Waymo đang chạy xuyên suốt 24/7 mà chưa từng phải gián đoạn phục vụ.

Đi ngược xu thế chung, Tesla đã tự tay loại bỏ cảm biến radar khỏi toàn bộ các dòng xe từ tháng 5/2021, cắt bỏ cảm biến siêu âm vào năm 2022 và kiên quyết không đưa LiDAR lên bất kỳ mẫu xe thương mại nào.

Sự bất nhất trong phát ngôn của Elon Musk và cuộc điều tra an toàn

Nhìn lại quá khứ, Elon Musk từng nhiều lần đưa ra các quan điểm gay gắt nhằm phủ nhận vai trò của LiDAR. Tháng 4/2019, ông khẳng định công nghệ này là hướng đi sai lầm và ai phụ thuộc vào nó đều sẽ nhận thất bại. Đến tháng 2/2022, vị tỷ phú gọi LiDAR là "bẫy tối ưu cục bộ", tuyên bố xe tự lái hoàn chỉnh chỉ cần camera kết hợp mạng thần kinh nhân tạo. Tới tháng 8/2025, ông tiếp tục lập luận rằng việc tích hợp cùng lúc LiDAR và radar chỉ làm giảm độ an toàn do dữ liệu giữa các cảm biến bị xung đột. Thậm chí vào tháng 5/2026, Elon Musk còn đăng tải hình ảnh xử lý điểm ảnh thiếu sáng của camera để ca ngợi hệ thống FSD có thể nhìn cực tốt trong bóng tối hay ánh sáng chói. Tuy nhiên, chỉ 5 tháng sau, tầm nhìn ban đêm lại biến thành điểm nghẽn nghiêm trọng nhất kìm chân dịch vụ.

Thực tế, rủi ro đánh đổi này đã được ban lãnh đạo hãng tính toán từ trước. Vào năm 2021, khi bỏ radar, Musk từng thừa nhận trong trao đổi riêng với trang tin Electrek rằng một hệ thống kết hợp camera với radar độ phân giải cao sẽ tối ưu hơn so với việc chỉ dùng camera thuần túy.

Hiện tại, Cơ quan An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NHTSA) đã mở cuộc điều tra đối với 3,2 triệu xe Tesla liên quan đến các sự cố của hệ thống FSD trong điều kiện tầm nhìn hạn chế, đồng thời yêu cầu hãng phải giao nộp tài liệu nội bộ mang tiêu đề "Radar giải cứu chúng ta".

Giới chuyên gia nhận định việc camera bị hạn chế khả năng nhận diện vật thể tối màu, độ tương phản thấp trong đêm thực chất là bài toán vỡ lòng của ngành công nghiệp tự lái chứ không phải một phát hiện mới mẻ. Dù 10 năm trước hãng từng tuyên bố mọi phương tiện xuất xưởng đều có đủ phần cứng cho việc tự lái hoàn toàn, đến nay hạn chế căn bản về việc quan sát vật thể màu xám trong đêm mới lộ rõ.

Hình ảnh "con mèo xám" chỉ là một ví dụ minh họa trực quan. Theo cùng nguyên lý, mối nguy hiểm tiềm ẩn có thể là một mảnh lốp xe rơi vãi trên đường cao tốc hay một em nhỏ mặc áo khoác sẫm màu. Dù các vật thể này có kích thước lớn hơn, khoảng cách an toàn của một phương tiện không thể chỉ giới hạn ở mức "lớn hơn một con mèo". Mặc dù không công nghệ nào đạt mức tuyệt đối – như vụ việc xe tự lái của Waymo từng cán phải mèo tại San Francisco hồi tháng 10/2025 do con vật lao thẳng vào gầm xe lúc xe vừa chuyển bánh – nhưng Tesla là trường hợp duy nhất mà lãnh đạo phải công khai thừa nhận hệ thống không nhận diện được vật cản ngay từ ban đầu.

Lý do về mặt chi phí hiện cũng không còn mang tính thuyết phục khi hãng xe Rivian tuần này vừa tiết lộ mức giá để trang bị LiDAR cho mỗi xe đã giảm xuống chỉ còn vài trăm USD.

Mối lo ngại lớn nhất lúc này là vấn đề an toàn thực tế. Tại Austin, mặt trời lặn từ hơn 19h mỗi ngày, đồng nghĩa với việc robotaxi của Tesla vẫn đang đón khách trong bóng đêm dù sự cố nhận diện vẫn chưa được khắc phục triệt để. Đáng ngại hơn, hàng triệu xe Tesla của khách hàng cá nhân ngoài thị trường vẫn đang kích hoạt chế độ "Tự lái hoàn toàn" (FSD) bằng chính hệ thống camera đó vào bất kỳ khung giờ nào trong ngày mà không chịu bất kỳ giới hạn nghiêm cấm nào.

PV (SHTT)