Siết quy chuẩn chung cư để đón làn sóng xe điện

Khi xe điện không còn là “thiểu số”

Trong nhiều năm, tầng hầm chung cư chủ yếu được thiết kế để phục vụ ôtô, xe máy chạy xăng, dầu. Nhưng bức tranh giao thông đô thị đang đổi màu rất nhanh. Xe điện, từ ôtô đến xe máy, xe đạp, ngày càng xuất hiện dày đặc trong các khu dân cư. Sự dịch chuyển ấy buộc các nhà quản lý phải đặt lại câu hỏi: chung cư Việt Nam đã sẵn sàng cho thời đại giao thông xanh hay chưa? Câu trả lời đang dần hình thành trong dự thảo Thông tư mà Bộ Xây dựng vừa công bố lấy ý kiến, nhằm sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư. Điểm đáng chú ý nhất là việc lần đầu tiên đưa ra một hệ thống quy định tương đối toàn diện về khu vực để xe điện và khu vực sạc điện.

Theo số liệu được Bộ Xây dựng dẫn ra, Việt Nam hiện có khoảng 6,7 triệu ôtô, trong đó đã có gần 200.000 ôtô điện; cùng khoảng 70 triệu xe máy, bao gồm gần 3 triệu xe máy điện. Con số này tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt tại các đô thị lớn. Tốc độ phổ cập xe điện khiến những không gian vốn đã chật chội như tầng hầm chung cư đứng trước áp lực mới. Không chỉ là chỗ đỗ, mà còn là yêu cầu về sạc pin, về an toàn cháy nổ, về tổ chức giao thông nội bộ. Thực tế thời gian qua, không ít ban quản lý lúng túng, thậm chí lựa chọn giải pháp cực đoan là cấm xe điện xuống hầm, làm phát sinh mâu thuẫn gay gắt với cư dân. Trong bối cảnh đó, việc bổ sung quy chuẩn kỹ thuật được xem là bước đi cần thiết để tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thay cho những quyết định tình thế.

Một trong những nội dung cốt lõi của dự thảo là yêu cầu khu vực để xe điện phải được bố trí trong phần diện tích dự án đã được phê duyệt. Ưu tiên hàng đầu vẫn là bố trí ngoài trời hoặc trên mặt đất. Chỉ khi không thể đáp ứng, chủ đầu tư mới được sắp xếp trong nhà, bao gồm cả tầng hầm. Không gian để xe điện không còn là phần “ăn theo” mà phải được tính toán ngay từ đầu: gần lối ra vào, gần đường dốc, thuận lợi cho thông gió và cho lực lượng chữa cháy tiếp cận. Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu tách biệt khu để xe điện với khu để xe động cơ đốt trong; đồng thời tách riêng ôtô điện với các phương tiện hai bánh chạy điện. Khoảng cách tối thiểu giữa các khu vực là 2m, hoặc phải có tường, vách ngăn không cháy cao ít nhất 2m.

Bài toán phòng cháy chữa cháy được đặt ở trung tâm

Nếu khu vực để xe điện đã được “định danh”, thì khu vực sạc xe điện được dự thảo dành cho mức độ kiểm soát chặt chẽ hơn. Theo đề xuất, chỉ được bố trí khu sạc trong nhà tại tầng hầm 1 hoặc tầng nửa hầm. Trường hợp đặt sâu hơn phải có giải pháp công nghệ riêng và được cơ quan chức năng chấp thuận. Các khu sạc phải tách biệt rõ ràng giữa ôtô điện và phương tiện hai bánh điện, duy trì khoảng cách an toàn hoặc vách ngăn không cháy. Đặc biệt, khu sạc trong nhà phải được tổ chức thành khoang cháy riêng, có hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động và giám sát liên tục.

Dự thảo cũng lần đầu tiên đưa ra các “giới hạn cứng” về quy mô: mỗi khoang cháy chỉ được bố trí tối đa 20 chỗ sạc ôtô điện; diện tích không quá 1.500m² trên mặt đất hoặc 1.000m² trong tầng hầm. Với xe máy điện và xe đạp điện, con số tương ứng là 150 chỗ sạc, diện tích tối đa 500m² trên mặt đất hoặc 300m² trong tầng hầm, kèm yêu cầu có lối thoát nạn trực tiếp ra ngoài và hệ thống thông gió độc lập. Ở ngoài nhà, khu vực sạc cũng phải tuân thủ khoảng cách phòng cháy, không nhỏ hơn 3m với công trình lân cận, trừ trường hợp có tường ngăn không cháy. Cách tiếp cận này cho thấy cơ quan soạn thảo đã nhìn thẳng vào rủi ro đặc thù của pin lithium, thay vì chỉ “vá” thêm vài dòng hướng dẫn chung chung.

Những quy định mới, nếu được thông qua, sẽ tác động trực tiếp tới các dự án chung cư xây mới. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Tại Hà Nội, ước tính có hơn 2,5 triệu người đang sinh sống trong các khu chung cư, phần lớn được xây dựng trong bối cảnh xe điện chưa phổ biến. Chính khoảng trống này đã và đang tạo ra nhiều tình huống dở khóc dở cười. Tại khu đô thị Linh Đàm, từng có thời điểm ban quản lý ra thông báo cấm để xe điện trong hầm vì lo ngại cháy nổ. Thông báo sau đó được rút lại, nhưng nỗi bất an thì chưa hề biến mất, nhất là khi TP đang xây dựng lộ trình hạn chế, tiến tới cấm xe máy chạy xăng tại một số khu vực.

Giới chuyên gia nhận định, bộ quy định mới sẽ làm thay đổi đáng kể cách thiết kế và vận hành chung cư trong thời gian tới. Chi phí đầu tư ban đầu chắc chắn tăng lên: từ không gian, vật liệu, hệ thống điện, thông gió, phòng cháy chữa cháy cho đến vận hành và giám sát. Tuy nhiên, đổi lại là một hệ thống hạ tầng đồng bộ, giảm thiểu rủi ro và tránh lặp lại “bài học” quá tải tầng hầm từng diễn ra với ôtô cách đây hơn một thập kỷ. Khi xe điện trở thành xu thế chủ đạo, những dự án không chuẩn bị từ đầu sẽ nhanh chóng lạc hậu. Ở góc độ thị trường, yếu tố “sẵn sàng cho xe điện” nhiều khả năng sẽ trở thành tiêu chí mới trong cạnh tranh dự án, tương tự như việc có bao nhiêu tầng hầm, bao nhiêu chỗ đỗ xe từng được coi là lợi thế bán hàng.

Sửa đổi QCVN 04 không đơn thuần là bổ sung vài yêu cầu kỹ thuật. Đó là cách ngành xây dựng trả lời cho một xu hướng giao thông không thể đảo ngược. Khi đô thị hướng tới giảm phát thải, chuyển đổi năng lượng và hạn chế phương tiện chạy xăng, dầu, thì nhà ở, nhất là chung cư phải trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái đó. Quy chuẩn, nếu được ban hành, sẽ giúp chấm dứt tình trạng “mỗi nơi một kiểu”, giảm xung đột giữa ban quản lý và cư dân, đồng thời tạo khung pháp lý để các địa phương kiểm soát an toàn phòng cháy chữa cháy. Nhưng chừng đó vẫn chưa đủ. Từ thực tiễn các khu chung cư cũ, bài toán cải tạo, bổ sung hạ tầng sạc điện, tổ chức lại không gian để xe sẽ là thử thách không nhỏ. Nó đòi hỏi nguồn lực, cơ chế tài chính, cũng như sự đồng thuận của cộng đồng cư dân.