Chính phủ Việt Nam vừa ban hành quyết định mới nhằm điều chỉnh thực tế mục tiêu nội địa hóa ô tô đạt 22-30% vào năm 2030, trong bối cảnh các linh kiện cốt lõi như động cơ, hộp số vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Mục tiêu mới này được nêu rõ tại Quyết định 929 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 ban hành ngày 29/5/2026. Theo đó, Chính phủ xác định ô tô là một trong các lĩnh vực trọng tâm cần ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặt mục tiêu nội địa hóa riêng cho ngành này ở mức 22-30% đến năm 2030 và nâng lên đạt 32-40% vào năm 2035. Đây là những con số đã được điều chỉnh đáng kể so với kỳ vọng đặt ra từ năm 2014 tại Quyết định 1168/QĐ-TTg.

Báo cáo từ Bộ Công Thương và Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy, tỷ lệ nội địa hóa hiện nay của xe du lịch dưới 9 chỗ phổ biến mới chỉ dao động khoảng 7-10%, ngoại trừ một số mẫu xe chiến lược có sản lượng lớn đạt mức cao hơn. Ví dụ, Toyota Innova đạt khoảng 37%, Kia Morning và Hyundai Grand i10 đạt khoảng 40%, trong khi các dòng xe Ford chỉ dừng lại ở mức 7-10%. 

12-1781234087-viet-nam-dieu-chinh-muc-tieu-don-luc-noi-dia-hoa-nganh-o-to-den-nam-2030
Sản xuất xe điện tại nhà máy của VinFast. Ảnh: VinFast

Đáng chú ý, VinFast công bố tỷ lệ nội địa hóa đối với các mẫu ô tô điện của hãng hiện đạt khoảng 60%. Nhóm xe tải và xe buýt ghi nhận kết quả khả quan hơn khi một số dòng xe vượt mức 40-50%, thậm chí đạt tới 70%. Tuy nhiên, cách tính tỷ lệ nội địa hóa hiện vẫn chưa có sự thống nhất giữa các doanh nghiệp trong nước và thông lệ quốc tế.

Theo Cục Công nghiệp, thực trạng lớn hiện nay là phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nội địa mới chỉ sản xuất được các linh kiện có hàm lượng công nghệ chưa cao như ghế ngồi, dây điện, kính, lốp xe, nhựa kỹ thuật, ắc quy... Ngược lại, các cụm chi tiết quan trọng nhất của chiếc xe gồm động cơ, hộp số, hệ thống điều khiển điện tử và bán dẫn vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ nước ngoài. 

Trước bài toán này, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) khẳng định Việt Nam đang dồn lực hướng tới mục tiêu chiến lược vào năm 2030, đưa sản phẩm công nghiệp hỗ trợ đáp ứng được 70% nhu cầu nội địa và chiếm khoảng 14% giá trị sản xuất công nghiệp toàn ngành.

Hiện tại, Cục Công nghiệp đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 để thay thế cho chiến lược cũ. Theo dự thảo mới, thị trường ô tô trong nước đến năm 2030 dự kiến tiêu thụ khoảng 800.000 đến 900.000 xe mỗi năm, với xe thân thiện với môi trường chiếm 25-35%. 

Sản lượng xe sản xuất, lắp ráp nội địa được kỳ vọng tăng trưởng bình quân 12-14% mỗi năm, đạt 550.000 đến 650.000 xe để đáp ứng 70-75% nhu cầu trong nước. Xa hơn đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu chủ động hoàn toàn về mặt công nghệ, sản xuất từ 3,8 đến 4,2 triệu xe mỗi năm (trong đó xe xanh chiếm 75-80%) và đáp ứng 85-90% nhu cầu nội địa, dù tỷ lệ nội địa hóa cụ thể cho giai đoạn này chưa được đề cập rõ ràng.