Bất chấp cảnh báo, cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam đã "phù phép" gói thầu 98 triệu USD lên 160 triệu USD bằng thủ đoạn gì?

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa đề nghị truy tố ông Mai Văn Tinh, cựu Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS), cùng nhiều cựu lãnh đạo doanh nghiệp này trong vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM). Theo kết luận điều tra, các bị can đã phê duyệt giá gói thầu EPC Nhà máy gang thép Lào Cai lên 160 triệu USD khi chưa hoàn tất các thủ tục điều chỉnh dự án, gây thiệt hại hơn 234 tỉ đồng phần vốn nhà nước.

Ngoài ông Mai Văn Tinh, những người bị đề nghị truy tố còn có ông Đậu Văn Hùng, nguyên Tổng giám đốc VNS, cùng các cựu thành viên HĐQT Đặng Thúc Kháng, Nguyễn Minh Xuân và Lê Phú Hưng. Nhóm này bị cáo buộc vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Trong cùng vụ án, cơ quan điều tra cũng đề nghị truy tố thêm 26 bị can là cựu lãnh đạo, cán bộ của VTM, một số doanh nghiệp liên quan và cựu lãnh đạo tỉnh Lào Cai, trong đó có ông Lê Ngọc Hưng, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai; ông Đỗ Trường Giang, nguyên Giám đốc Sở Công Thương và ông Bùi Thanh Bình, cựu Tổng giám đốc VTM.

Gói thầu hơn 98 triệu USD nhiều lần thay đổi trước khi được chỉ định

Theo kết luận điều tra, VTM là doanh nghiệp đầu tư dự án Nhà máy gang thép Lào Cai tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng với tổng vốn đầu tư hơn 2.430 tỉ đồng. VNS góp 46,85% vốn điều lệ tại doanh nghiệp này.

Sai phạm được xác định tập trung ở gói thầu EPC số 2, bao gồm thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư, xây dựng và lắp đặt dây chuyền luyện gang, luyện thép. Đây cũng là gói thầu gây thiệt hại hơn 234 tỉ đồng phần vốn nhà nước.

Ban đầu, gói thầu được tổ chức đấu thầu quốc tế với giá khoảng 98,7 triệu USD. Sau khi dự án điều chỉnh hàng loạt hạng mục kỹ thuật như thay đổi lò cao, dây chuyền thiêu kết và lò luyện thép, VTM thuê Công ty Infisco rà soát lại tổng mức đầu tư và xác định lại giá gói thầu.

Đầu năm 2009, giá gói thầu được phê duyệt lại ở mức khoảng 98,3 triệu USD và tiếp tục đấu thầu. Tuy nhiên, cuộc đấu thầu không thành do hồ sơ của các nhà thầu không đáp ứng yêu cầu, đồng thời mức giá chào đều cao gần gấp ba lần giá được phê duyệt.

Hủy đấu thầu, ưu tiên cổ đông góp vốn làm nhà thầu

Sau khi đấu thầu thất bại, lãnh đạo VTM đề xuất hủy thầu và chỉ định Công ty KISC (Trung Quốc) - cổ đông nắm giữ 45% vốn tại VTM - thực hiện gói EPC.

Đại diện ba cổ đông gồm VNS, KISC và Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) sau đó thống nhất hủy đấu thầu, giao KISC thực hiện dự án nhưng yêu cầu các đơn vị độc lập tính toán lại giá gói thầu trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Để làm cơ sở xác định giá, VTM đồng thời lấy báo giá từ nhiều nhà thầu Trung Quốc và tiếp tục thuê Infisco rà soát tổng mức đầu tư. Kết quả cho thấy các nhà thầu Trung Quốc chào giá từ 116-140 triệu USD, trong khi đơn vị tư vấn SOFRECO (Pháp) tính toán khoảng 164,5 triệu USD. Trên cơ sở cập nhật chi phí, Infisco xác định giá gói thầu khoảng 157,6 triệu USD, đã bao gồm chi phí dự phòng.

Bất chấp cảnh báo, vẫn chốt giá 160 triệu USD

Ngày 23/4/2009, ông Đậu Văn Hùng ký tờ trình đề nghị HĐQT VNS thông qua giá gói thầu 128 triệu USD (chưa tính dự phòng) để đàm phán với KISC. Năm ngày sau, ông Mai Văn Tinh ký nghị quyết thông qua mức giá này.

Đến giữa tháng 5/2009, KISC bất ngờ báo giá gần 200 triệu USD. Sau nhiều vòng thương lượng, doanh nghiệp này giảm xuống còn khoảng 159,4 triệu USD vào cuối tháng 6/2009.

Đáng chú ý, cùng thời điểm đó, bốn nhà thầu Trung Quốc khác chỉ báo giá từ 126-143,8 triệu USD. Báo cáo của Tổng giám đốc VTM cũng đánh giá mức giá hợp lý chỉ khoảng 130-135 triệu USD và đề xuất nếu KISC không chấp nhận thì nên tổ chức đấu thầu lại hoặc lựa chọn nhà thầu khác.

Tuy nhiên, theo lời khai, ông Đậu Văn Hùng vẫn chỉ đạo ưu tiên đàm phán với KISC vì cho rằng doanh nghiệp này là cổ đông góp vốn nên sẽ có trách nhiệm theo đuổi dự án đến cùng.

Hợp thức hóa mức giá đã thống nhất trước

Cơ quan điều tra xác định, mặc dù biết nhiều nhà thầu khác chào giá thấp hơn, lãnh đạo VNS vẫn thống nhất chỉ định KISC thực hiện gói thầu với giá 160 triệu USD để sớm triển khai dự án.

Việc phê duyệt mức giá này được thực hiện trước khi hoàn tất các thủ tục lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư điều chỉnh của dự án, trái với quy định về quản lý đầu tư xây dựng.

Theo kết luận điều tra, việc nâng giá gói thầu lên 160 triệu USD thực chất nhằm hợp thức hóa mức giá đã thỏa thuận trước với KISC, trong khi hồ sơ báo giá của nhiều nhà thầu khác đều thấp hơn đáng kể.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, VTM đã thanh toán cho KISC hơn 168 triệu USD, tương đương hơn 3.540 tỉ đồng. Kết luận giám định xác định KISC chào giá cao hơn giá trị thực tế, khiến toàn bộ gói thầu thiệt hại hơn 532 tỉ đồng; riêng phần vốn nhà nước của VNS bị thiệt hại hơn 234 tỉ đồng.

Làm việc với cơ quan điều tra, ông Mai Văn Tinh thừa nhận việc phê duyệt mức giá 160 triệu USD không có cơ sở pháp lý vì được thực hiện trước khi hoàn tất thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư. Trong khi đó, ông Đậu Văn Hùng cũng thừa nhận đã chỉ đạo cấp dưới hợp thức hồ sơ điều chỉnh dự án để phù hợp với mức giá đã thống nhất trước đó.

Theo cơ quan điều tra, hành vi của các bị can đã vi phạm quy định về lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư dự án, gây thất thoát hơn 234 tỉ đồng tài sản nhà nước.