Đề xuất hoãn truy cứu tối đa 3 năm với một số tội phạm kinh tế để ưu tiên khắc phục hậu quả

Bộ Công an vừa đưa vào Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026 đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Dự thảo dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp tháng 8 và xem xét thông qua vào tháng 10/2026.

Theo dự thảo, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với 47 tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế để người vi phạm có thời gian khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được áp dụng khi hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không liên quan đến tham nhũng; đồng thời dự án đang triển khai chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có phương án khả thi và khả năng mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội.

Thời gian tạm hoãn truy cứu không quá 2 năm và trong trường hợp cần thiết có thể gia hạn một lần nhưng không quá một năm, nâng tổng thời gian tối đa lên 3 năm. Khoảng thời gian này sẽ không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nếu trong thời gian được tạm hoãn, người vi phạm khắc phục toàn bộ hậu quả và dự án mang lại hiệu quả theo quy định, họ có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 29 của dự thảo.

Dự thảo cũng mở rộng điều kiện được miễn hình phạt đối với tội phạm kinh tế. Theo đó, người phạm tội vẫn bị xác định có tội nhưng không phải chấp hành hình phạt và không bị coi là có án tích nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện: hành vi gây thiệt hại về kinh tế vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án mang lại hiệu quả cho địa phương hoặc đất nước; đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Trường hợp không khắc phục hoặc bồi thường đầy đủ thiệt hại, người phạm tội vẫn phải tiếp tục chấp hành án. Việc giảm mức hình phạt sẽ được xem xét dựa trên tỷ lệ khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại theo Điều 59 của dự thảo.

Theo số liệu Bộ Công an dẫn trong dự thảo, giai đoạn 2021-2023 có 620 vụ án kinh tế được xử lý với giá trị thiệt hại ước tính hàng chục nghìn tỷ đồng. Thực tế cho thấy việc xử lý hình sự ngay từ đầu có thể khiến nhiều dự án bị đình trệ, gây lãng phí. Riêng năm 2023, cơ quan chức năng đã thu hồi được 78.000 tỷ đồng tài sản bị thiệt hại, cho thấy hiệu quả của việc ưu tiên thu hồi tài sản trước khi áp dụng các chế tài nghiêm khắc.

Bộ Công an cho rằng việc bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu phù hợp với Nghị quyết 68, ưu tiên các biện pháp kinh tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp và doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm và thiệt hại.

Ở một nội dung khác, dự thảo mới nhất đề xuất tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với 4 tội danh đặc biệt nghiêm trọng gồm phản bội Tổ quốc, giết người, sản xuất trái phép chất ma túy và khủng bố. Đồng thời, dự thảo bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh đang được quy định trong luật hiện hành, trong đó có tội bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.

Đối với nhóm tội phạm về ma túy, dự thảo vẫn giữ mức án tử hình đối với hành vi sản xuất trái phép chất ma túy nhằm bảo đảm tính răn đe đối với tội phạm nguồn, dù đề xuất bãi bỏ án tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định người bị kết án tử hình nhưng sau 20 năm chưa được thi hành án sẽ được chuyển sang hình phạt tù chung thân. Quy định này trước đây chỉ được hướng dẫn tại nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán và nay được đưa trực tiếp vào dự thảo luật.