Hình ảnh cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cùng loạt thuộc cấp ra hầu tòa

Nhóm cựu cán bộ này bị cáo buộc có liên quan đến các sai phạm nghiêm trọng tại Bộ Y tế và các đơn vị trực thuộc, gây ra khoản thất thoát, lãng phí khổng lồ lên tới 804 tỷ đồng từ hai dự án bệnh viện lớn.

Siết chặt an ninh ngày khai mạc phiên tòa kéo dài 6 ngày

Theo ghi nhận từ sáng sớm ngày 20/5, công tác bảo đảm an ninh trật tự tại khu vực xét xử được lực lượng chức năng thắt chặt một cách nghiêm ngặt. Tất cả những người tham gia phiên tòa đều phải xuất trình đầy đủ giấy tờ tùy thân và bước qua cửa kiểm tra an ninh trước khi vào phòng xử án. Đến khoảng 8 giờ 20 phút, cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến xuất hiện tại tòa trong trang phục áo màu ghi và đeo khẩu trang. Trong vụ án này, bà Tiến được cho tại ngoại để tham gia quá trình xét xử. Phiên tòa do thẩm phán Nguyễn Xuân Văn làm Chủ tọa và dự kiến sẽ diễn ra liên tục trong vòng 6 ngày.

Trong đại án này, Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao đã truy tố bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến (sinh năm 1959, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế) về tội "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí" theo quy định tại khoản 3, Điều 219 - Bộ luật Hình sự.

Hầu tòa cùng cựu Bộ trưởng với cùng tội danh trên còn có 6 bị cáo khác bao gồm:

• Nguyễn Kim Trung (sinh năm 1960, cựu Phó giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, cựu Phó vụ trưởng Vụ Trang thiết bị và công trình y tế, Bộ Y tế);
• Trần Văn Sinh (sinh năm 1974, cựu Phó giám đốc Ban Quản lý dự án chuyên ngành Xây dựng công trình y tế, Bộ Y tế);
• Đào Xuân Sinh (sinh năm 1976, cựu Giám đốc Công ty CP Tư vấn đầu tư và Xây dựng SHT) cùng một số bị cáo khác.

Bên cạnh đó, có hai bị cáo bị truy tố song song về hai tội danh là "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí" và "Nhận hối lộ". Đó là Nguyễn Chiến Thắng (sinh năm 1957, cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, Bộ Y tế) và Nguyễn Hữu Tuấn (sinh năm 1970, cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án chuyên ngành Xây dựng công trình y tế, kiêm phụ trách quản lý điều hành Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, Bộ Y tế). Riêng bị cáo Lê Thanh Thiêm (sinh năm 1968, Giám đốc Công ty TNHH Sao Nam Sông Hồng) bị xét xử độc lập về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản".

Sai phạm chồng chất khiến hai siêu bệnh viện "đắp chiếu" nhiều năm

Theo cáo trạng từ cơ quan công tố, những sai phạm nghiêm trọng nổ ra trong quá trình triển khai thực hiện hai dự án trọng điểm: xây dựng mới cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2. Tại các dự án này, Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm đã tự ý phê duyệt thuê đơn vị tư vấn nước ngoài để lập dự án đầu tư trong khi chưa tiến hành làm rõ khả năng đáp ứng của các đơn vị tư vấn ở trong nước. Đơn vị này còn cố ý thực hiện việc chỉ định thầu và hoàn toàn bỏ qua khâu tổ chức xác định dự toán đối với gói thầu thuê tư vấn nước ngoài.

Chưa dừng lại ở đó, cơ quan quản lý còn phân chia các gói thầu một cách thiếu hợp lý, không hề căn cứ vào tính chất kỹ thuật, trình tự triển khai thực hiện cũng như tính đồng bộ của toàn bộ dự án. Hệ quả là làm phá vỡ tính tổng thể, đồng bộ và làm phát sinh hàng loạt vướng mắc lớn. Khi ký kết, các hợp đồng xây dựng đều không có khối lượng chi tiết, thiếu dự toán đính kèm, đồng thời không có bất kỳ thỏa thuận cụ thể nào về yêu cầu kỹ thuật liên quan đến cấu hình hay xuất xứ của trang thiết bị. Việc đo đếm khối lượng, số lượng để làm căn cứ nghiệm thu, thanh toán và điều chỉnh giá trị hợp đồng cũng hoàn toàn bị bỏ ngỏ.

Đặc biệt, cơ quan chức năng xác định dù nhiều công trình và hạng mục công trình chưa hội đủ điều kiện pháp lý để thi công, nhưng chủ đầu tư cùng các nhà thầu vẫn ngang nhiên cho tiến hành khởi công. Một số hạng mục thậm chí đã được thi công từ trước khi bản vẽ thiết kế thi công được phê duyệt, khiến cho công tác quản lý chất lượng trong quá trình xây dựng lâm vào tình trạng cực kỳ khó khăn. Chuỗi sai phạm liên hoàn này đã buộc cả 2 dự án phải dừng thi công hoàn toàn từ tháng 1/2021 cho đến hết tháng 12/2024, gây ra khoản thất thoát, lãng phí ngân sách ước tính khoảng 804 tỷ đồng.

"Luật ngầm" 5% và những lời khai chấn động về dòng tiền đen

Đi sâu vào hành vi nhận hối lộ, cáo buộc chỉ ra rằng bị cáo Nguyễn Chiến Thắng đã chủ động trao đổi, thỏa thuận và thống nhất với các nhà thầu về việc sẽ tạo điều kiện để các đơn vị này trúng thầu. Đổi lại, một "luật ngầm" được thiết lập: sau khi nhận được tiền tạm ứng cho các gói thầu của hai dự án, các nhà thầu phải trích chi lại cho Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm một khoản tiền tương đương 5% giá trị tạm ứng, tính theo phương thức thanh toán trước thuế. Bằng thủ đoạn này, các nhà thầu thực hiện 10 gói thầu xây lắp đã trực tiếp trao tay cho bị cáo Thắng tổng số tiền lên đến hơn 88 tỷ đồng.

Đến tháng 9/2017, thời điểm ông Thắng nhận quyết định nghỉ hưu, bị cáo Nguyễn Hữu Tuấn lên tiếp quản vị trí Phó Giám đốc phụ trách (sau đó là Giám đốc) Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm. Dù không trực tiếp đứng ra thỏa thuận từ đầu, song ông Tuấn vẫn tiếp tục cho vận hành trơn tru cơ chế nhận tiền phần trăm kể trên. Tuy nhiên, do giai đoạn sau gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện nên mới chỉ có 3 nhà thầu tiến hành đưa cho bị cáo Tuấn tổng số tiền là 12,17 tỷ đồng.

Trong quá trình làm việc với cơ quan điều tra, cựu Giám đốc Nguyễn Chiến Thắng khai nhận sau khi bỏ túi hơn 88 tỷ đồng từ các nhà thầu, bị cáo đã chia chác cho nhiều cá nhân. Cụ thể, ông Thắng khai đã chi cho cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến khoản tiền 12,9 tỷ đồng và 100.000 USD; chi cho Nguyễn Hữu Tuấn 3,47 tỷ đồng; chi cho Trần Văn Sinh 2,97 tỷ đồng; chia cho Nguyễn Kim Trung hơn 1,7 tỷ đồng. Ngoài ra, bị cáo còn khai chi chúc Tết lãnh đạo Bộ Y tế tổng cộng 500 triệu đồng; chi cho một số cá nhân thuộc Ban Y tế trọng điểm 5,5 tỷ đồng; chi cho các cá nhân tại một số Bộ, ngành 2,4 tỷ đồng; chi bồi dưỡng cán bộ, lãnh đạo Ban Y tế trọng điểm hơn 6,1 tỷ đồng; chi hoạt động chung của Ban 900 triệu đồng và chi cho một số đơn vị thuộc Bộ Y tế 1,6 tỷ đồng. Dù vậy, toàn bộ các khoản chi này đều không có bất kỳ hóa đơn, tài liệu nào để chứng minh.

Đối với bị cáo Nguyễn Hữu Tuấn, ông này thừa nhận có nhận 12,17 tỷ đồng từ 3 nhà thầu. Sau đó, Tuấn khai đã chi cho cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến 5 tỷ đồng, đưa vào hoạt động chung của Ban Y tế trọng điểm gần 5,9 tỷ đồng và giữ lại tiêu xài cá nhân gần 1,3 tỷ đồng. Ông Tuấn cũng thừa nhận nhiều lần được ông Thắng đưa tiền, nhưng khẳng định tổng số tiền thực nhận chỉ là 2,47 tỷ đồng chứ không phải 3,47 tỷ đồng như lời khai của ông Thắng.

Đứng trước các lời khai trên, cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến chỉ thừa nhận bản thân đã nhiều lần nhận từ bị cáo Nguyễn Chiến Thắng tổng số tiền 2,5 tỷ đồng và có một lần nhận từ bị cáo Nguyễn Hữu Tuấn số tiền 5 tỷ đồng. Bà Tiến khẳng định tại thời điểm nhận tiền, cả ông Thắng và ông Tuấn đều không hề thông báo cho bà biết về nguồn gốc hợp pháp hay bất hợp pháp của số tiền này. Khi cơ quan điều tra tiến hành cho đối chất trực tiếp, bị cáo Thắng vẫn giữ nguyên quan điểm về số tiền đã đưa, còn bị cáo Tiến cũng kiên quyết giữ nguyên lời khai về số tiền đã nhận.

Cú lừa dự án "chạy tội" giá 2 triệu đô-la Mỹ

Một tình tiết đáng chú ý khác trong vụ án xảy ra vào ngày 11/3/2021, thời điểm Ủy ban Kiểm tra Trung ương ban hành quyết định kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với Ban cán sự đảng Bộ Y tế nhiệm kỳ 2016-2021. Trước tình hình này, cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến đã đề nghị Nguyễn Hữu Tuấn và Lê Thành Công (Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính Bộ Y tế, cựu Kế toán trưởng Ban Y tế trọng điểm) liên hệ với cựu Giám đốc Nguyễn Chiến Thắng để tìm cách tiếp cận Đoàn kiểm tra nhằm "nhờ giúp đỡ". Nhớ ra Lê Thanh Thiêm là người có mối quan hệ xã hội rất rộng, Lê Thành Công đã chủ động đưa ông Thắng đến gặp Thiêm để kết nối.

Chỉ vài ngày sau cuộc gặp gỡ, Lê Thanh Thiêm gọi điện mời Nguyễn Chiến Thắng đến nhà riêng, thông báo khẳng định mình đã "nhờ được người giúp" và yêu cầu ông Thắng phải chuẩn bị sẵn số tiền 2 triệu USD. Do nhẹ dạ cả tin vào lời hứa hẹn sẽ giúp mình thoát án kỷ luật, ông Thắng đã gom đủ tiền và chia làm 3 lần để chuyển giao tổng cộng 2 triệu USD cho Thiêm thông qua một người trung gian tên là Nguyễn Thanh Toàn.

Tuy nhiên, cơ quan điều tra kết luận đây hoàn toàn là một cú lừa ngoạn mục. Có đủ căn cứ xác định sau khi Lê Thanh Thiêm nhận trọn vẹn số tiền 2 triệu USD (tương đương khoảng 46,2 tỷ đồng) từ tay Nguyễn Chiến Thắng, đối tượng này đã không hề chuyển tiền cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào để tác động như đã hứa. Thay vào đó, Thiêm đã âm thầm chiếm đoạt toàn bộ số tiền khổng lồ này để tiêu xài vào các mục đích cá nhân. Hiện phiên tòa xét xử các bị cáo vẫn đang tiếp tục diễn ra với phần xét hỏi để làm rõ hành vi phạm tội của từng người.