Lộ diện mánh khóe "chạy" hạn ngạch xuất khẩu quặng sắt trái phép nhờ "mượn oai" cựu Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai

Bản kết luận đã vạch trần một mạng lưới ngầm trục lợi từ khoáng sản quốc gia, nơi các cựu quan chức tỉnh Lào Cai bắt tay với doanh nghiệp, thậm chí có đối tượng dựa vào mối quan hệ với lãnh đạo cao nhất của tỉnh để tác động, bẻ cong quy định nhằm thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.

Mượn danh Bí thư Tỉnh ủy để "bán" tầm ảnh hưởng giá triệu đô

Trong danh sách các bị can bị đề nghị truy tố, ông Nguyễn Ngọc Khiêm (cựu Phó giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ du lịch Cáp treo Fansipan Sa Pa) là nhân vật duy nhất bị cáo buộc tội danh "Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ quyền hạn để trục lợi".

Theo hồ sơ điều tra, Công ty VTM được thành lập để vận hành mỏ sắt Quý Xa và Nhà máy Gang thép Lào Cai, với giấy phép cho phép cung cấp và xuất khẩu quặng tinh nhằm đối lưu nhập than cốc. Nhận thấy miếng bánh béo bở từ việc xuất khẩu loại khoáng sản thô này, nhiều doanh nghiệp đã tìm cách luồn lách để xin bằng được hạn ngạch. Để giúp Công ty An Bình giành được tấm vé xuất khẩu, ông Khiêm đã nhận từ giám đốc doanh nghiệp này tổng cộng 3 lần với số tiền lên tới 4,25 tỷ đồng và 100.000 USD.

Sau khi gom tiền, Khiêm đã lợi dụng mối quan hệ thân quen của mình với ông Nguyễn Văn Vịnh (thời điểm đó đang giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai) để làm áp lực, tác động trực tiếp lên các lãnh đạo UBND tỉnh và Sở Công Thương. Để đường dây vận hành trơn tru, Khiêm trích ra 100 triệu đồng đưa cho Phó chủ tịch tỉnh và 50 triệu đồng cho Giám đốc Sở Công Thương, đút túi riêng khoản chênh lệch khổng lồ trị giá 4,1 tỷ đồng và 100.000 USD (tương đương khoảng 6,1 tỷ đồng).

Hành vi "dựa bóng" này đã mang lại hiệu quả tức thì khi UBND tỉnh Lào Cai sau đó nhanh chóng ra văn bản đề xuất Bộ Công Thương cấp hạn ngạch cho Công ty An Bình. Tại cơ quan điều tra, cựu Phó giám đốc cáp treo thừa nhận việc mượn danh nghĩa thân thiết với Bí thư Tỉnh ủy để tác động cấp dưới, nhưng khi thỏa thuận với doanh nghiệp, ông ta chỉ hứa chung chung là "tác động tới lãnh đạo tỉnh" chứ không tiết lộ cụ thể danh tính hay số tiền chi lót tay.

Về phần ông Nguyễn Văn Vịnh, cơ quan điều tra xác định cựu Bí thư Tỉnh ủy có đồng ý về mặt chủ trương cho Công ty An Bình xuất khẩu nhằm phù hợp với định hướng chung của Chính phủ, Bộ ngành và địa phương. Tuy nhiên, do ông Vịnh không thỏa thuận nhận tiền, không trực tiếp chỉ đạo làm sai và hoàn toàn không biết các hành vi sai phạm của cấp dưới nên cơ quan chức năng kết luận không có căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ông.

Cựu lãnh đạo tỉnh "nhắm mắt" ký duyệt để nhận tiền túi

Bên cạnh mắt xích của Nguyễn Ngọc Khiêm, cơ quan điều tra cũng chỉ rõ sai phạm mang tính hệ thống của các cựu quan chức đầu ngành tại Lào Cai. Cụ thể, ông Lê Ngọc Hưng (cựu Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai) và ông Đỗ Trường Giang (cựu Giám đốc Sở Công Thương) đã bị đề nghị truy tố về tội "Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ".

Trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2020, sau khi 11 doanh nghiệp thu mua quặng của VTM, ông Hưng và ông Giang đã phớt lờ các quy định kiểm tra thực tế về năng lực cũng như nhu cầu của doanh nghiệp. Cả hai bị cáo buộc đã chỉ đạo cấp dưới lập tức tham mưu, ký các văn bản đề xuất Bộ Công Thương cấp phép cho xuất khẩu tổng cộng khoảng 3 triệu tấn quặng thô (chiếm hơn một nửa trong tổng số 5,7 triệu tấn quặng các doanh nghiệp đã mua). Theo kết luận của C03, hành vi buông lỏng này đã xâm hại nghiêm trọng đến chính sách quản lý tài nguyên khoáng sản thô của Chính phủ. Sau khi tạo điều kiện thuận lợi cho các đầu nậu, cựu Phó chủ tịch tỉnh Lê Ngọc Hưng đút túi 355 triệu đồng, còn cựu Giám đốc Sở Đỗ Trường Giang nhận 500 triệu đồng.

Chiêu trò dìm giá quặng của Tổng giám đốc VTM thu lợi bất chính 62 tỷ đồng

Đóng vai trò mấu chốt trong việc làm thất thoát tài sản quốc gia tại nguồn là ông Bùi Thanh Bình, cựu Tổng giám đốc VTM. Ông Bình là bị can phải đối mặt với áp lực pháp lý nặng nề nhất khi bị đề nghị truy tố tới 3 tội danh: "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí", "Nhận hối lộ" và "Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của nhà nước".

Mặc dù Bộ Công Thương đã có quy định rõ ràng yêu cầu Công ty VTM phải bán quặng theo đúng cơ chế thị trường, ông Bình đã cố tình chỉ đạo cấp dưới xây dựng một biểu giá bán thấp hơn giá thực tế từ 50.000 đến 70.000 đồng mỗi tấn nhằm ép các đối tác phải chi tiền đi đêm ngoài hợp đồng. Với thủ đoạn này, từ năm 2015 đến 2020, ông Bình đã ký tổng cộng 30 hợp đồng và thực hiện giao dịch gần 5,8 triệu tấn quặng với 16 doanh nghiệp, thu về gần 2.951 tỷ đồng. Việc dìm giá bán này đã trực tiếp gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước số tiền hơn 434,7 tỷ đồng.

Đổi lại khoản thâm hụt của công sản, ông Bùi Thanh Bình đã nhận tổng cộng 53,3 tỷ đồng tiền mặt ngoài hợp đồng từ 8 doanh nghiệp, trong đó cơ quan điều tra bóc tách được 43,8 tỷ đồng cấu thành hành vi nhận hối lộ. Các doanh nghiệp sau khi gom được quặng giá rẻ từ ông Bình đã tiếp tục dùng tiền để "chạy" hạn ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc, do mức giá bán sang thị trường này cao hơn tiêu thụ nội địa từ 90.000 đến 150.000 đồng/tấn. Kết quả là 11 trên tổng số 18 doanh nghiệp mua quặng của VTM đã xuất khẩu thành công ra nước ngoài.

Tổng hợp toàn bộ các sai phạm, C03 kết luận cựu Tổng giám đốc VTM Bùi Thanh Bình đã nhận hối lộ tổng cộng 62,2 tỷ đồng, chịu trách nhiệm chính diện cho khoản thất thoát 434,7 tỷ đồng tài sản Nhà nước và gây thiệt hại do thiếu trách nhiệm thêm 46,2 tỷ đồng. Hiện vụ án đang được các cơ quan tố tụng tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để xử lý nghiêm minh trước pháp luật.