Bí ẩn đằng sau những chuyến bay "ma" tự vận hành trên bầu trời

Hiện tượng một phương tiện bay di chuyển liên tục trong trạng thái phi công hoàn toàn không phản hồi từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh trong ngành hàng không. Khi động cơ còn hoạt động, nhiên liệu đủ đầy và hệ thống lái tự động vận hành chính xác, một chiếc phi cơ có thể duy trì hành trình một cách ổn định đến đáng ngạc nhiên, tạo nên những chiếc "máy bay ma" đầy bí ẩn trên bầu trời.

Sự việc diễn ra vào ngày 4/6/2023 với chiếc Cessna Citation 560 là một minh chứng điển hình cho hiện tượng này. Cất cánh từ Elizabethton, bang Tennessee để hướng đến sân bay MacArthur ở Long Island, chiếc máy bay tư nhân chở theo một phi công và ba hành khách đã mất liên lạc hoàn toàn với các kiểm soát viên không lưu chỉ khoảng 15 phút sau khi rời đường băng, thời điểm máy bay đang tiến lên độ cao 7.934m. Mọi nỗ lực ngăn máy bay dừng ở độ cao 10.058m từ mặt đất đều nhận lại sự im lặng tuyệt đối từ buồng lái.

Sau khoảng 80 phút hành trình, chiếc Citation đến Long Island, thực hiện một cú quay đầu bất ngờ rồi tiếp tục bay về hướng tây nam ở độ cao 10.363m. Sự nghiêm trọng đẩy lên đỉnh điểm khi chiếc phi cơ tư nhân này xâm nhập thẳng vào vùng trời của thủ đô Washington mà không có bất kỳ phản hồi vô tuyến nào. Lực lượng Vệ binh quốc gia Mỹ ngay lập tức phải điều động các tiêm kích F-16 từ Căn cứ Liên hợp Andrews để tiếp cận và ngăn chặn.

Nhìn từ bên ngoài, chiếc Cessna Citation 560 vẫn giữ một đường bay thẳng tắp, nhanh và cực kỳ ổn định. Theo các chuyên gia hàng không, thực tế máy bay lúc này chỉ đang vận hành một cách máy móc theo các chỉ dẫn cũ đã được lập trình trước đó. 

Hệ thống lái tự động vốn không có khả năng đánh giá tình huống như một con người; nó chỉ đơn thuần tuân thủ các mệnh lệnh cố định như duy trì hướng bay, giữ độ cao và theo dõi tuyến đường. 

Khi không nhận thêm bất kỳ lệnh mới nào từ con người, máy tính điều khiển chuyến bay đã tự động nắm quyền kiểm soát, thực hiện cú ngoặt gấp tại Long Island để điều khiển phương tiện quay trở lại điểm xuất phát ban đầu ở Tennessee.

Sự trung thành của công nghệ lái tự động vô tình lại trở thành tấm màn che giấu một bi kịch nghẹt thở đang diễn ra bên trong khoang lái. Các cuộc điều tra từ Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NTSB) xác định rằng khoang hành khách đã bị mất áp suất ở độ cao 10.363m, nơi bầu không khí quá loãng và con người không thể thở nếu thiếu thiết bị hỗ trợ. Trong điều kiện ngặt nghèo này, việc thiếu oxy sẽ nhanh chóng làm suy giảm khả năng nhận thức của não bộ, khiến con người rơi vào trạng thái bối rối, chậm chạp rồi mất dần ý thức trước khi kịp nhận ra nguy hiểm.

Đáng tiếc hơn, hồ sơ bảo dưỡng cho thấy mặt nạ oxy dành cho phi công đã không được lắp đặt trước chuyến bay. Phi công Jeff Hefner có thể đã ngồi trong buồng lái, vẫn duy trì nhịp thở nhưng hoàn toàn mất khả năng phán đoán và điều khiển do tình trạng thiếu oxy trầm trọng. Hệ thống lái tự động liên tục giữ cho máy bay đi đúng hướng ngay cả khi toàn bộ người bên trong đã mất khả năng hành động.

Bi kịch chỉ dừng lại khi động cơ của chiếc Cessna Citation 560 bắt đầu gặp sự cố do cạn kiệt nhiên liệu. Lúc này, hệ thống lái tự động không còn khả năng duy trì độ cao và hướng bay, khiến chiếc phi cơ bắt đầu lao xuống theo hình xoắn ốc. Máy bay rơi thẳng xuống một khu rừng ngoài vùng Montebello, bang Virginia vào lúc 15h23. Do địa hình hiểm trở, các đội tìm kiếm phải mất nhiều giờ đồng hồ mới có thể tiếp cận được xác máy bay và xác nhận không có ai sống sót.

Lịch sử hàng không thế giới cũng từng ghi nhận một thảm kịch tương tự vào năm 1999. Chiếc Learjet chở vận động viên golf nổi tiếng Payne Stewart cùng 5 người khác cũng đột ngột cắt đứt liên lạc, âm thầm di chuyển liên tục trong nhiều giờ liền trước khi rơi xuống bang Nam Dakota. Nguyên nhân sau đó được làm rõ là do phi hành đoàn đã bất tỉnh nhân sự ngay sau khi khoang máy bay gặp sự cố mất áp suất, để mặc cho công nghệ tự động điều khiển chuyến bay đi vào cõi hư vô.