Bí ẩn đằng sau quyết định gia hạn ngừng bắn với Iran của Tổng thống Trump

Chiều 21/4, một cuộc họp an ninh quốc gia căng thẳng đã diễn ra tại Nhà Trắng giữa Tổng thống Mỹ cùng các quan chức cấp cao như Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và Giám đốc CIA John Ratcliffe. 

Khi thời hạn ngừng bắn hai tuần chuẩn bị khép lại và chuyên cơ Không lực Hai đã nổ máy chờ đưa ông Vance tới Pakistan đàm phán, Washington lại rơi vào thế bị động bởi sự im lặng tuyệt đối từ Tehran. 

Dù Mỹ đã chủ động gửi danh sách các điểm thỏa thuận khung, Iran vẫn bặt vô âm tín. Điều này buộc các cố vấn Mỹ phải hối thúc Pakistan - quốc gia trung gian - nỗ lực tìm kiếm bất kỳ tín hiệu phản hồi nào trước khi phái đoàn Mỹ cất cánh.

Giới chức Mỹ nhận định sự đình trệ này xuất phát từ những rạn nứt sâu sắc trong nội bộ ban lãnh đạo Iran. Tehran dường như chưa thể thống nhất lập trường về quyền hạn của các nhà đàm phán, đặc biệt trong bài toán nan giải về chương trình làm giàu uranium và kho dự trữ hiện tại. 

Thêm vào đó, việc Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei giữ thái độ ẩn mình, không ban hành chỉ thị rõ ràng đã khiến cấp dưới mất phương hướng, làm gián đoạn toàn bộ quá trình thảo luận nội bộ của nước này.

Đứng trước sự bế tắc, thay vì hiện thực hóa lời đe dọa ném bom, Tổng thống Trump đã chọn gia hạn lệnh ngừng bắn. Khác với lần trước, quyết định lần này không đi kèm thời hạn kết thúc. Lệnh ngừng bắn sẽ kéo dài cho đến khi Iran đệ trình đề xuất và các cuộc đàm phán ngã ngũ. 

Động thái này được xem là một bước lùi chiến thuật, cho phép Iran có thêm thời gian thống nhất nội bộ, đồng thời phản ánh mong muốn của ông Trump trong việc tìm kiếm một chiến thắng ngoại giao thay vì tái diễn cuộc chiến mà ông cho rằng nước Mỹ đã làm chủ.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Iran kiên quyết yêu cầu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng tại eo biển Hormuz trước khi đối thoại. Lập tức, Tổng thống Trump bác bỏ điều kiện này, khẳng định phong tỏa chỉ chấm dứt khi một thỏa thuận cuối cùng được ký kết. 

Phía Iran cũng đáp trả gay gắt không kém. Cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mahdi Mohammadi, tuyên bố việc gia hạn ngừng bắn là vô nghĩa nếu lệnh bao vây vẫn duy trì, đồng thời cảnh báo hành động này tương đương với ném bom và sẽ bị đáp trả quân sự.

Việc mở rộng thời gian ngừng bắn cũng vấp phải nhiều ý kiến e ngại ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ. Các cố vấn đã bí mật cảnh báo Tổng thống rằng việc nới lỏng áp lực có thể tạo cơ hội để Iran dùng chiến thuật "câu giờ", tranh thủ khai quật các hệ thống tên lửa đã chôn giấu trong chiến tranh. Bên cạnh đó, những vướng mắc cốt lõi về tương lai chương trình uranium và các lệnh trừng phạt vẫn chưa có lối thoát.

Dù hành trình đàm phán đầy rủi ro, Tổng thống Trump vẫn đặt ra lằn ranh đỏ: tuyệt đối không chấp nhận một bản sao của thỏa thuận hạt nhân JCPOA thời Obama mà ông từng hủy bỏ vào năm 2018. 

Người đứng đầu Nhà Trắng tỏ ra vô cùng tự tin vào năng lực đàm phán của mình và vị thế hiện tại của nước Mỹ. Ông khẳng định Mỹ chắc chắn sẽ đạt được một thỏa thuận tuyệt vời, bởi hệ thống lãnh đạo cũng như lực lượng hải quân, không quân của Iran đã bị vô hiệu hóa, khiến Tehran bị dồn vào chân tường và không còn sự lựa chọn nào khác.