Lợi dụng thời điểm cả thành phố đang tận hưởng đêm lễ hội mùa hè, một nhóm tội phạm tinh vi đã thực hiện trót lọt vụ đột nhập táo bạo vào bảo tàng trên đảo Sicily, cuỗm đi bốn tác phẩm nghệ thuật vô giá thời Phục Hưng.

Vụ án không chỉ gây rúng động dư luận quốc tế bởi khối tài sản thiệt hại lên tới 80 triệu euro, mà còn để lại nỗi bất an khi diễn ra ngay trước mặt lực lượng bảo vệ và hệ thống an ninh đang hoạt động.  

Vụ việc chấn động xảy ra vào tối 15/8 tại Bảo tàng Khu vực Messina (MuMe) thuộc đảo Sicily, Italy. Thời điểm đó trùng khớp với Ferragosto, kỳ nghỉ giữa mùa hè quan trọng bậc nhất Italy, và Lễ Đức Mẹ Lên Trời.

Khi sự chú ý của toàn bộ người dân Messina đang đổ dồn về cuộc rước lớn hướng tới quảng trường Piazza Duomo để tham gia nghi thức cầu nguyện và ban phước, những kẻ đột nhập đã ra tay. Giám đốc bảo tàng Marisa Mercurio cho biết vụ trộm diễn ra ngay trước 22h.

21-1787277288-bi-an-loat-tranh-hang-nghin-ty-dong-khong-canh-ma-bay-khoi-bao-tang-du-he-thong-bao-dong-van-hoat-dong
Các tấm tranh còn lại của bộ  Polittico di San Gregorio do Antonello da Messina sáng tác năm 1473, trong đó 3 tấm vừa bị đánh cắp (Ảnh: Reuters)

Điều khiến cơ quan chức năng đặc biệt lưu tâm là các đối tượng vẫn vượt qua được các chốt chặn an ninh nghiêm ngặt để tiếp cận và lấy đi những báu vật quan trọng nhất, dù hệ thống báo động vẫn kích hoạt và nhân viên an ninh vẫn túc trực tại chỗ.

Tâm điểm của cuộc đột nhập là những kiệt tác được cho là của Antonello da Messina, bậc thầy sinh ra tại Messina vào khoảng năm 1430, người tiên phong kết hợp kỹ thuật sơn dầu, ánh sáng và màu sắc của hội họa Flemish với tinh hoa nghệ thuật Italy đầu thời kỳ Phục Hưng.

Mục tiêu hàng đầu của nhóm trộm là Polittico di San Gregorio (Đa liên họa San Gregorio), kiệt tác được danh họa ký tên và đề năm 1473. Theo hồ sơ bảo tàng, bộ tác phẩm gốc gồm sáu tấm tranh (với tấm trung tâm phía trên đã thất lạc từ trước), năm tấm còn lại khắc họa quần thể Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng ở trung tâm, hai bên là Thánh Gregory cùng Thánh Benedict, phía trên là hoạt cảnh Truyền Tin với thiên thần và Đức Mẹ.

Kẻ gian đã tháo toàn bộ năm tấm khỏi khung, nhưng trong lúc tháo chạy, chúng bỏ lại hai tấm phía sau một bức tường và mang đi ba tấm.

Bên cạnh đó, chúng còn phá tủ trưng bày bọc giáp để đánh cắp thêm một tác phẩm nhỏ vẽ hai mặt, một mặt vẽ Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng cùng tu sĩ dòng Franciscan cầu nguyện, mặt kia là Chúa Jesus trong cảnh Pietà; bức tranh này từng thuộc bộ sưu tập Wilhelm Soldan trước khi được chính quyền Sicily mua lại tại sàn Christie's năm 2003.

Hiện tại, tổng cộng bốn tác phẩm vẫn hoàn toàn bặt vô âm tín.  

AP dẫn ước tính từ chuyên gia nghệ thuật Alberto Fiz, tổng giá trị thị trường của những tác phẩm bị đánh cắp dao động từ 70 đến 80 triệu euro (tương đương khoảng 2.200 tỷ đồng). 

Sức hút của các tác phẩm mang tên Antonello da Messina từng được khẳng định vào đầu năm nay, khi Bộ Văn hóa Italy chi 14,9 triệu USD mua bức Ecce Homo của ông qua thương lượng với sàn Sotheby's New York, sự kiện được xem là minh chứng rõ nét cho sự quan tâm quốc tế ngày càng lớn đối với danh họa.

Dẫu vậy, với chính quyền và người dân địa phương, giá trị của các hiện vật vượt xa những con số tiền tệ. Polittico di San Gregorio là tác phẩm duy nhất của Antonello còn lưu lại tại chính quê hương ông, gắn liền với tu viện Santa Maria extra moenia từ thế kỷ 15 và từng kiên cường sống sót qua trận động đất kinh hoàng năm 1908 san phẳng phần lớn Messina. 

Nghịch lý lớn nhất của vụ án nằm ở số phận của các tác phẩm sau khi bị đánh cắp. Chuyên gia về tội phạm nghệ thuật Lynda Albertson, người đứng đầu Hiệp hội Nghiên cứu Tội phạm Nghệ thuật ARCA, nhận định những kiệt tác này sở hữu mức độ nhận diện quá cao để có thể tiêu thụ trên thị trường hợp pháp, bởi bất kỳ nhà đấu giá, bảo tàng hay nhà buôn uy tín nào cũng sẽ lập tức phát hiện.

Theo bà Albertson, việc đánh cắp chúng đôi khi còn dễ dàng hơn nhiều so với việc tìm kiếm người mua; trong giới tội phạm ngầm, các tài sản nghệ thuật tầm cỡ này thường không được bán theo cách thông thường mà có thể bị chuyền tay qua lại giữa các băng nhóm hoặc trở thành vật bảo chứng cho các giao dịch phi pháp khác.  

Ngay sau sự cố, MuMe đã tạm thời đóng cửa vào ngày 16/8 để phục vụ công tác khám nghiệm hiện trường và truy vết. Giám đốc Marisa Mercurio bày tỏ sự “suy sụp” khi bảo tàng mất đi những báu vật danh tiếng nhất, đồng thời nhấn mạnh đây là mất mát to lớn không chỉ riêng cho bảo tàng mà còn đối với cả thành phố, cộng đồng và toàn bộ thế giới nghệ thuật.

 Quan chức phụ trách văn hóa của Messina, ông Enzo Caruso, gọi vụ việc là “một thảm họa”, khẳng định tên tuổi của Antonello là mảnh ghép không thể tách rời khỏi bản sắc quê hương.