Giới chính trị Israel đồng loạt lên tiếng công kích, thậm chí đề xuất tước quốc tịch đối với hai đạo diễn người Israel vừa chiến thắng giải thưởng điện ảnh quốc tế nhờ bộ phim tài liệu xoay quanh chiến sự tại Dải Gaza.

Ngày 13/9, Bộ trưởng Văn hóa Israel Miki Zohar đã đưa ra những tuyên bố vô cùng đanh thép hướng vào hai nhà làm phim Yuval Abraham và Rachel Szor. Ông Zohar chỉ trích hai đạo diễn "sẵn sàng gây tổn hại quê hương để nhận được tràng pháo tay từ những người bài Do Thái trên khắp thế giới", đồng thời tuyên bố trên mạng xã hội X rằng sẽ ngay lập tức hành động để tước quốc tịch Israel của họ vì tội phản quốc.

Hai đạo diễn Yuval Abraham (trái) và Rachel Szor. Ảnh: Guardian
Hai đạo diễn Yuval Abraham (trái) và Rachel Szor bị đề nghị tước quốc tịch Israel vì tội phản quốc.. Ảnh: Guardian

Cùng chung quan điểm, Bộ trưởng An ninh Quốc gia theo đường lối cực hữu Itamar Ben-Gvir cũng công khai đả kích hai nhà làm phim trên X, gọi họ là "nỗi hổ thẹn đối với toàn thể người dân Israel" và chỉ trích mối liên hệ của họ với đối thủ ở Gaza.

Về mặt pháp lý, chính quyền Israel hoàn toàn có cơ sở để thực hiện việc hủy quốc tịch công dân dù quy trình này hiếm khi xảy ra. Vào năm 2022, Tòa án Tối cao Israel từng khẳng định Nhà nước có quyền tước quốc tịch của những cá nhân "không thể hiện lòng trung thành" qua các hành vi như gián điệp hay phản quốc. Đến năm 2023, quy định pháp lý tiếp tục được mở rộng đối với các đối tượng bị kết tội "khủng bố". Theo đúng thủ tục, Bộ trưởng Nội vụ phải gửi yêu cầu, sau đó cần sự phê duyệt của Bộ trưởng Tư pháp và sự xác nhận cuối cùng từ thẩm phán.

Tác phẩm gây chấn động dư luận và phản ứng của các bên

Nguồn cơn của làn sóng giận dữ xuất phát từ bộ phim tài liệu dài 80 phút mang tên "NAZA" vừa xuất sắc giành Giải Đặc biệt của ban giám khảo tại Liên hoan phim Venice. Trong tác phẩm này, Abraham và Szor đã thực hiện phỏng vấn với 24 cựu binh cùng những người tố giác từng công tác trong quân đội và cơ quan tình báo Israel. Các nhân chứng đã bóc tách việc quân đội sử dụng hệ thống xác định mục tiêu bằng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các đợt không kích xuống Dải Gaza, dẫn đến thương vong cho hàng chục nghìn dân thường. Trước đó, bộ đôi đạo diễn này từng đoạt giải Oscar năm 2025 với "No Other Land" — bộ phim phản ánh tình trạng bạo lực của những người định cư Israel tại khu vực Bờ Tây.

Lên tiếng về tác phẩm của mình, đạo diễn Abraham khẳng định các sĩ quan tình báo được phỏng vấn đều cho biết những vụ việc thương vong hàng loạt mang tính hệ thống và có chủ đích, xuất phát từ các chính sách thiếu coi trọng tính mạng cũng như phẩm giá của người Palestine.

Ở chiều ngược lại, phía quân đội Israel vào ngày 12/9 đã lên tiếng bác bỏ nội dung phim. Lực lượng này chỉ trích việc bộ phim sử dụng các lời chứng ẩn danh không thể xác minh danh tính, đồng thời phủ nhận cáo buộc cố tình nhắm mục tiêu vào dân thường.

Sóng gió từ Venice: Làn sóng phẫn nộ ở Israel sau khi bộ phim về Dải Gaza giành giải lớn

Lời tung hô tại Liên hoan phim Venice vừa dứt cũng là lúc hai nhà làm phim người Israel đối mặt với cơn thịnh nộ dữ dội ngay trên chính quê hương mình. Trước thành công quốc tế của bộ phim tài liệu "NAZA", giới chức cấp cao trong chính phủ Israel đã công khai buộc tội hai đạo diễn phản quốc, đồng thời ráo riết thúc đẩy các biện pháp pháp lý nhằm tước bỏ quốc tịch của họ.

Tâm điểm của cuộc tranh cãi xoay quanh tác phẩm dài 80 phút vừa đoạt Giải Đặc biệt của Ban giám khảo tại Liên hoan phim Venice. Trong phim, hai đạo diễn Yuval Abraham và Rachel Szor đã thu thập lời chứng từ 24 cựu binh và người tố giác thuộc lực lượng quân đội cũng như tình báo Israel. Những nhân chứng này bóc tách cách thức hoạt động của hệ thống xác định mục tiêu bằng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các đợt không kích xuống Dải Gaza—chiến dịch quân sự phát động sau sự kiện Hamas đột kích miền Nam Israel ngày 7/10/2023 khiến hơn 1.200 người thiệt mạng, và đến nay đã làm hơn 73.000 người Gaza tử vong, phần lớn là dân thường.

Trích dẫn phát biểu của các sĩ quan tình báo xuất hiện trong tác phẩm, đạo diễn Abraham cho biết những cuộc giết hại hàng loạt mang tính hệ thống và có chủ đích, bắt nguồn từ chính sách coi thường tính mạng, phẩm giá của người Palestine. Đáng chú ý, đây không phải lần đầu bộ đôi này gây tiếng vang trên trường quốc tế; họ từng xuất sắc giành giải Oscar vào năm 2025 với "No Other Land", bộ phim phản ánh tình trạng bạo lực của người định cư Israel tại vùng Bờ Tây.

Tuy nhiên, thắng lợi nghệ thuật này lập tức bùng nổ thành một scandal chính trị nghiêm trọng tại quê nhà. Bộ trưởng Văn hóa Israel Miki Zohar chỉ trích gay gắt hai nhà làm phim sẵn sàng gây tổn hại cho đất nước để đổi lấy sự hoan nghênh từ những thành phần bài Do Thái trên thế giới. Ông tuyên bố sẽ hành động ngay lập tức để tước quốc tịch của những người mà ông gọi là "đáng khinh" vì hành vi phản quốc. Đồng quan điểm, Bộ trưởng An ninh Quốc gia theo đường lối cực hữu Itamar Ben-Gvir cũng dùng những lời lẽ đanh thép phản bác, gọi hai đạo diễn là nỗi hổ thẹn của dân tộc và tuyên bố họ nên rời bỏ đất nước.

Về phía chính quyền và lực lượng vũ trang, Quân đội Israel đã bác bỏ các cáo buộc cố tình nhắm vào dân thường, đồng thời lên tiếng chỉ trích bộ phim sử dụng các lời chứng ẩn danh không thể xác minh danh tính.

Dù việc tước quốc tịch là biện pháp hiếm khi xảy ra, cơ sở pháp lý cho động thái này hoàn toàn tồn tại. Năm 2022, Tòa án Tối cao Israel từng khẳng định Nhà nước có quyền tước quốc tịch những cá nhân không thể hiện lòng trung thành hoặc thực hiện hành vi gián điệp, phản quốc. Luật này tiếp tục được mở rộng vào năm 2023 đối với các tội danh liên quan đến khủng bố. Theo quy trình, quyết định này đòi hỏi đề xuất từ Bộ trưởng Nội vụ, sự phê duyệt của Bộ trưởng Tư pháp và phải được thẩm phán chính thức xác nhận.

Trận chiến pháp lý và truyền thông xung quanh bộ phim "NAZA" vì thế vẫn đang đẩy mối quan hệ giữa giới nghệ thuật đối lập và chính quyền Israel vào một viễn cảnh căng thẳng chưa từng có.

PV (SHTT)