Cách Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz: "Đòn cân não" quân sự và tham vọng bóp nghẹt kinh tế Iran

Sự kiện diễn ra vào ngày 12/4, khi Tổng thống Donald Trump chính thức tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ kiểm soát toàn diện mọi tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz. 

Quyết định có hiệu lực ngay lập tức này được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán xuyên đêm tại Pakistan đổ vỡ, biến tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới trở thành điểm đối đầu trực diện giữa hai cường quốc.

Điểm khác biệt trong chiến dịch lần này của Mỹ nằm ở sự phân tách rạch ròi đối tượng mục tiêu. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiến dịch bắt đầu từ 10h sáng ngày 13/4 (giờ miền Đông Mỹ) sẽ tập trung vào các tàu cập cảng hoặc xuất phát từ vùng ven biển Iran. Mỹ khẳng định sẽ không cản trở những con tàu chỉ đi ngang qua eo biển mà không có liên hệ với các cảng của Tehran.

Về mặt thực thi, lực lượng hải quân Mỹ sẽ áp dụng quyền dừng và kiểm tra bất kỳ phương tiện nào trong khu vực xung đột. Điều này đồng nghĩa với việc mọi con tàu đi qua Hormuz đều phải đối mặt với kịch bản bị thẩm tra và chỉ được phép tiếp tục hành trình sau khi nhận được cái gật đầu từ phía Mỹ. Đây là nỗ lực nhằm vẽ ra một ranh giới hẹp: vừa "đóng cửa" kinh tế Iran, vừa cố gắng giữ cho dòng chảy năng lượng toàn cầu không bị đứt gãy hoàn toàn.

Trong suốt hơn một tháng qua, lưu lượng tàu qua Hormuz đã rơi vào tình trạng gần như tê liệt do các cuộc tấn công và đe dọa thủy lôi. Iran bị cáo buộc đã kiểm soát tuyến đường này một cách "có chọn lọc", cho phép một số tàu đi qua để thu phí trong khi vẫn duy trì áp lực quân sự lên phần còn lại. Washington quyết định chấm dứt tình trạng này bằng cách trực tiếp quản lý cửa ngõ xuất khẩu dầu khí của đối phương.

Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây là một cuộc chơi đầy mạo hiểm. Dù phong tỏa có thể khiến mô hình kinh tế của Iran rung chuyển, nhưng Tehran vẫn nắm trong tay những "đòn bẩy" đáng gờm như tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và mạng lưới thủy lôi dày đặc. Bất kỳ sai sót nhỏ nào trong quá trình kiểm soát cũng có thể đẩy căng thẳng leo thang thành một cuộc xung đột quân sự diện rộng.

Thêm vào đó, việc thực thi phong tỏa trên thực tế là một bài toán phức tạp. Các chuyên gia vận tải biển cảnh báo về những thủ thuật như giả mạo tín hiệu nhận dạng hoặc thay đổi hành trình trên giấy tờ để né tránh sự kiểm soát của Mỹ. Đây sẽ là một cuộc đấu trí căng thẳng giữa công nghệ giám sát của Washington và các biện pháp lách luật của Tehran.

Tác động của lệnh phong tỏa không chỉ giới hạn trong biên giới Iran. Thông thường, Hormuz đón khoảng 150 lượt tàu mỗi ngày, nhưng con số này đã sụt giảm thê thảm xuống chỉ còn khoảng 150 tàu trong cả tháng 3 vừa qua. Sự khan hiếm này đã đẩy giá dầu thế giới lên cao và làm chao đảo chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu chiến dịch của Mỹ giúp khôi phục niềm tin và lưu thông cho dầu từ các quốc gia Vùng Vịnh khác, thị trường có thể được giải tỏa. Ngược lại, nếu Iran quyết liệt đáp trả hoặc các quốc gia thứ ba phụ thuộc vào dầu Iran can thiệp để bảo vệ quyền lợi của mình, toàn bộ hệ thống năng lượng thế giới có thể rơi vào một vòng xoáy khủng hoảng mới với chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt.

Hiện tại, phía Iran vẫn tỏ ra cứng rắn và khẳng định sẽ không khuất phục trước các biện pháp siết chặt. Cuộc so găng về ý chí giữa ông Trump và giới lãnh đạo Tehran tại eo biển Hormuz đang bước vào giai đoạn quyết liệt nhất, nơi hiệu quả thực sự của lệnh phong tỏa sẽ sớm được kiểm chứng qua thực địa khốc liệt.