Ceuta trở thành tâm điểm khủng hoảng di cư, Tây Ban Nha phải điều quân đội bảo vệ biên giới

Ceuta, thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi, đang trở thành điểm nóng mới của cuộc khủng hoảng di cư do sở hữu một trong số ít đường biên giới trên bộ giữa châu Phi và Liên minh châu Âu (EU).

Theo ước tính của Bộ Nội vụ Tây Ban Nha, khoảng 49.000 người di cư đã tràn vào Ceuta chỉ trong vòng 24 giờ, khiến ít nhất 18 người thiệt mạng. Trước diễn biến phức tạp, chính phủ Tây Ban Nha đã điều quân đội đến khu vực nhằm khôi phục trật tự và tăng cường kiểm soát biên giới.

Hình ảnh từ hiện trường cho thấy hàng nghìn người, chủ yếu là nam giới, đã bơi qua các đê chắn sóng tại bãi biển Tarajal hoặc phá cổng trên hàng rào biên giới để tiến vào lãnh thổ Tây Ban Nha.

Trước tình hình này, lãnh đạo chính quyền Ceuta Juan Jesus Vivas kêu gọi chính phủ ban bố tình trạng khẩn cấp về an ninh quốc gia, đồng thời tăng cường lực lượng cảnh sát và triển khai thêm quân đội để bảo vệ biên giới cũng như đảm bảo an toàn cho người dân.

Cùng với Melilla, Ceuta là hai vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm tại Bắc Phi, cách nhau khoảng 400 km. Đây cũng là những khu vực hiếm hoi có đường biên giới trên bộ giữa EU và châu Phi.

Ceuta có diện tích khoảng 18,5 km², nằm tại vị trí chiến lược trên eo biển Gibraltar, nơi nối Địa Trung Hải với Đại Tây Dương. Thành phố từng do Bồ Đào Nha chinh phục vào năm 1415 trước khi trở thành một phần của vương quốc Tây Ban Nha từ năm 1580. Đến năm 1668, Ceuta chính thức sáp nhập vào Tây Ban Nha và duy trì dưới chủ quyền nước này đến nay, dù Morocco không công nhận điều đó.

Khoảng 85.000 người đang sinh sống tại Ceuta, tạo nên cộng đồng đa dạng gồm người Công giáo, tín đồ Hồi giáo, người Tây Ban Nha, Morocco cùng nhiều lao động qua lại làm việc theo ngày. Thành phố có đường biên giới trên bộ dài khoảng 6,4 km tiếp giáp tỉnh M'diq-Fnideq của Morocco.

Nhờ vị trí đặc biệt, Ceuta từ lâu trở thành cửa ngõ mà nhiều người di cư từ châu Phi lựa chọn để tìm đường vào châu Âu với hy vọng có cơ hội kinh tế tốt hơn hoặc thoát khỏi bạo lực tại quê hương.

Dù Ceuta và Melilla được bảo vệ nghiêm ngặt, nhiều người vẫn tìm cách bơi từ thị trấn Fnideq hoặc Belyounech của Morocco để vượt biển vào lãnh thổ Tây Ban Nha. Tuy nhiên, việc đặt chân đến Ceuta không đồng nghĩa với quyền tự do di chuyển vào đất liền Tây Ban Nha hay các quốc gia khác trong châu Âu, bởi khu vực này áp dụng cơ chế kiểm soát biên giới riêng.

Những người nhập cảnh trái phép có thể bị đưa trở lại Morocco ngay lập tức, trong khi một số khác được chuyển đến các trung tâm lưu trú để chờ xét duyệt hồ sơ và nộp đơn xin tị nạn.

Ceuta cũng nhiều lần trở thành tâm điểm trong quan hệ ngoại giao giữa Tây Ban Nha và Morocco. Tháng 5/2021, khoảng 8.000 người từ Morocco và các quốc gia Cận Sahara đã tràn vào thành phố chỉ trong hai ngày, gây ra cuộc khủng hoảng di cư lớn.

Sự việc khi đó làm gia tăng căng thẳng giữa hai nước sau khi Morocco bị cáo buộc nới lỏng kiểm soát biên giới nhằm phản ứng việc Tây Ban Nha tiếp nhận thủ lĩnh Mặt trận Polisario Brahim Ghali sang điều trị. Quan hệ song phương chỉ dần ổn định trở lại sau khi Thủ tướng Pedro Sanchez điều chỉnh lập trường về vấn đề Tây Sahara và gặp Quốc vương Morocco Mohammed VI vào năm 2022.

Trong đợt di cư mới nhất, Achraf Maimouni, thành viên Hiệp hội Nhân quyền Morocco, cho biết giới chức nước này đã mở cửa khẩu Tarajal để dòng người di chuyển sang lãnh thổ Tây Ban Nha.

Trong khi đó, Rachid Sbihi, người đứng đầu một hiệp hội đại diện cho các thành viên Lực lượng Phòng vệ Dân sự Tây Ban Nha tại Ceuta, mô tả tình hình biên giới là "hoàn toàn hỗn loạn" khi dòng người liên tục vượt biển đổ vào thành phố, đồng thời nhận định hệ thống kiểm soát biên giới đã rơi vào tình trạng sụp đổ.

Chính phủ Tây Ban Nha và Morocco cho biết đang phối hợp nhằm nhanh chóng đưa những người nhập cảnh trái phép trở về, đồng thời tăng cường các biện pháp ngăn chặn những đợt vượt biên tiếp theo.

Diễn biến tại Ceuta cũng đặt ra thách thức lớn đối với chính phủ của Thủ tướng Pedro Sanchez, người theo đuổi quan điểm cởi mở hơn về nhập cư so với nhiều nhà lãnh đạo châu Âu. Trước đó, chính quyền Tây Ban Nha từng công bố kế hoạch hợp pháp hóa quyền cư trú cho hàng trăm nghìn người di cư không có giấy tờ, với điều kiện không có tiền án, tiền sự và đã sinh sống tại nước này ít nhất 5 tháng trước thời điểm chính sách được ban hành.