Một cuộc chiến pháp lý chấn động giới công nghệ đang diễn ra tại tòa án liên bang Mỹ ở Oakland, nơi tập đoàn Meta đối mặt với cáo buộc cố tình thiết kế Facebook và Instagram theo hướng khiến trẻ em bị lệ thuộc và nghiện ngập.
19-1787124893-chu-facebook-doi-mat-phien-toa-o-my-nguy-co-bi-phat-200-ty-usd
Mark Zuckerberg tại một sự kiện Meta Connect vào năm 2024 (Ảnh: Reuters)

Vụ án bắt nguồn từ đơn kiện của 4 bang đại diện cho liên minh gồm 29 bang (gồm California, Colorado, Kentucky và New Jersey) khởi xướng từ năm 2023. Phía nguyên đơn đang yêu cầu mức phạt khổng lồ lên tới 200 tỷ USD đối với Meta.

Tại buổi họp báo diễn ra chiều 18/8, Tổng chưởng lý bang Colorado Phil Weiser nhấn mạnh rằng chính quyền các bang buộc phải vào cuộc trong bối cảnh “Quốc hội không hành động”.

Ông so sánh vụ kiện này với những đợt đối đầu pháp lý lịch sử nhằm vào ngành công nghiệp thuốc lá trước đây, khẳng định phiên tòa lần này trực tiếp đụng chạm đến “sức khỏe cộng đồng, và trong một số trường hợp là hoạt động tiếp thị nhằm vào trẻ em, gây tổn hại cho trẻ em”.

Trong bài phát biểu mở đầu phiên tòa, công tố viên bang California Megan O’Neill đã vạch trần bản chất chiến lược kinh doanh của Meta bằng nhận định: “thu hút người dùng, giữ họ ở lại lâu nhất có thể, thu thập dữ liệu của họ, rồi che giấu sự thật với công chúng”. Bà O’Neill thẳng thắn cáo buộc tập đoàn này đã “khai thác cách thức hoạt động của bộ não trẻ em” để trục lợi.

Các cáo buộc trọng tâm nhằm vào Meta được chia thành ba nhóm vấn đề lớn: lừa dối dư luận về những nguy cơ mà các nền tảng gây ra cho trẻ vị thành niên; cố ý lập trình các tính năng khiến giới trẻ sa đà và mất kiểm soát (kể cả những công cụ giới hạn thời gian lỏng lẻo, dễ dàng bị vượt qua); và hành vi thu thập trái phép dữ liệu của người dùng dưới 13 tuổi mà không có sự đồng thuận từ phụ huynh, vi phạm nghiêm trọng luật pháp liên bang.

Không dừng lại ở hình phạt tài chính, các bang còn yêu cầu Meta phải cải tổ toàn diện các ứng dụng nhằm bảo vệ trẻ em, bao gồm cả việc siết chặt thời gian sử dụng.  

Đáp lại làn sóng công kích, Meta đã lên tiếng phủ nhận các cáo buộc ngay trước thềm xét xử, lập luận rằng công ty luôn tích cực phối hợp cùng phụ huynh, các chuyên gia và lực lượng thực thi pháp luật để thiết lập những cơ chế bảo vệ thanh thiếu niên.

Đại diện pháp lý của Meta, luật sư Paul Schmidt, dù thừa nhận thực tế một bộ phận người dùng từng trải qua cảm giác tiêu cực trên nền tảng, nhưng vẫn bảo vệ thân chủ khi cho rằng Meta đã “cố gắng đưa ra các công cụ để hỗ trợ họ”.  

Tuy nhiên, lời khai từ chính nhân sự nội bộ lại tạo ra bất lợi lớn cho Meta. Ông Arturo Bejar, cựu giám đốc kỹ thuật của Meta, tiết lộ rằng ngay từ giai đoạn đầu phát triển Facebook, “mục tiêu là đưa mọi thứ đến tay người dùng nhanh nhất có thể, điều đó có nghĩa là rất nhiều lúc, vấn đề an toàn hoặc bảo mật bị xem nhẹ”. Nỗ lực ngăn cản ông Bejar xuất hiện làm chứng của Meta vài ngày trước phiên xử đã bị thẩm phán bác bỏ thẳng thừng.  

Bên ngoài phòng xử án, làn sóng phẫn nộ dâng cao khi nhiều nhà hoạt động và các bậc phụ huynh tập trung biểu tình. Trong số đó có những người mẹ đau đớn tin rằng mạng xã hội chính là nguyên nhân khiến con cái họ tự tử.

Bà Lori Schott, một người mẹ có mặt tại hiện trường, đã hướng mũi dùi chỉ trích trực tiếp vào Mark Zuckerberg và người đứng đầu Instagram Adam Mosseri: “đã xây dựng một trong những công ty quyền lực và giàu có nhất thế giới… Nhưng quyền lực không thể là lý do để biện minh cho tổn hại”.  

Theo hồ sơ tòa án, Zuckerberg và Mosseri đều nằm trong danh sách các nhân chứng trọng yếu dự kiến phải ra trình diện. Dù vậy, trong buổi họp báo chiều 18/8, Tổng chưởng lý bang California Rob Bonta vẫn chưa đưa ra xác nhận cụ thể về việc ông Zuckerberg có bị triệu tập hay không.  

Phiên tòa dự kiến kéo dài trong khoảng 6 tuần và phán quyết cuối cùng sẽ được đưa ra vào tháng 10 tới. Sở hữu hơn 3 tỷ người dùng trên toàn cầu, Meta hiện là bị đơn duy nhất trong vụ xử này.

Mặc dù đây không phải là nỗ lực đầu tiên nhằm quy trách nhiệm cho các đại gia công nghệ, nhưng vụ án tại Oakland được đánh giá là phiên tòa liên bang mở màn cho một làn sóng kiện tụng rộng lớn hơn nhắm vào các nền tảng như TikTok, Snapchat và YouTube, đồng thời mang tính chất bước ngoặt nếu Meta buộc phải thực hiện các thay đổi sâu rộng.