Con dâu Võ Tắc Thiên muốn học theo bà đoạt quyền xưng đế, nhưng thất bại chỉ sau 18 ngày vì 4 sai lầm chí mạng

Mùa hè năm 710, kinh thành Trường An rơi vào khủng hoảng sau cái chết đột ngột của Hoàng đế Đường Trung Tông, tên thật là Lý Hiển. Đứng trước biến cố lớn của triều đình, Vi Hoàng hậu nhanh chóng đưa thiếu đế Lý Trọng Mậu lên ngôi, đồng thời tìm cách củng cố quyền lực cho phe cánh của mình.

Tham vọng của bà không dừng lại ở việc nhiếp chính. Vi Hoàng hậu muốn đi theo con đường của mẹ chồng, Võ Tắc Thiên, người từng vượt qua những rào cản chính trị để trở thành nữ hoàng đế, đổi quốc hiệu thành Chu vào năm 690.

Nhưng trong khi Võ Tắc Thiên mất gần bốn thập kỷ để từng bước xây dựng vị thế, Vi Hoàng hậu lại muốn đẩy nhanh quá trình thâu tóm quyền lực khi chưa có đủ hậu thuẫn. Cuộc chính biến Đường Long ngày 21/7/710 đã chấm dứt tham vọng ấy chỉ sau 18 ngày.

Thất bại của Vi Hoàng hậu không đơn thuần xuất phát từ việc bà kém tài hơn mẹ chồng. Bốn sai lầm về tích lũy quyền lực, kiểm soát quân đội, sử dụng nhân tài và đánh giá đối thủ đã khiến kế hoạch của bà sụp đổ nhanh chóng.

Thiếu nền tảng chính trị được tích lũy qua nhiều thập kỷ

Khoảng cách lớn nhất giữa Võ Tắc Thiên và Vi Hoàng hậu nằm ở quá trình xây dựng quyền lực. Võ Tắc Thiên không lên ngôi chỉ sau một biến cố, mà từng bước mở rộng ảnh hưởng trong gần 40 năm.

Từ vị trí Chiêu nghi dưới thời Đường Cao Tông, bà dần tham gia điều hành triều chính thông qua cơ chế “Nhị Thánh”, sau đó trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính trước khi chính thức xưng đế vào năm 690.

Quá trình kéo dài này giúp Võ Tắc Thiên từng bước tạo dựng ảnh hưởng trong bộ máy quan liêu, xử lý các lực lượng đối lập và củng cố vị thế trước khi thực hiện bước chuyển quyền lực cuối cùng.

Trái lại, quyền lực của Vi Hoàng hậu chỉ thực sự được mở rộng sau khi Đường Trung Tông phục vị năm 705 và chấm dứt đột ngột khi ông qua đời năm 710. Vị thế của bà phụ thuộc phần lớn vào sự sủng ái của chồng, trong khi liên minh chính trị xoay quanh gia tộc họ Vi và con gái là An Lạc Công chúa chủ yếu phục vụ lợi ích của nhóm thân tộc.

Khi Đường Trung Tông qua đời, Vi Hoàng hậu không đối mặt với một khoảng trống quyền lực hoàn toàn. Xung quanh bà vẫn là các thành viên tông thất họ Lý, lực lượng đã trở nên cảnh giác sau nhiều năm chịu sức ép chính trị.

Việc vội vàng kiểm soát triều đình vì thế khiến bà tự đặt mình vào thế đối đầu với những người có lợi ích trực tiếp gắn với sự tồn tại của hoàng tộc nhà Đường. Thay vì củng cố sự ủng hộ trước khi hành động, Vi Hoàng hậu lại đẩy nhanh tham vọng khi nền tảng chính trị còn mong manh.

Cài cắm người thân nhưng không kiểm soát được cấm quân

Trong các cuộc tranh giành ngai vàng thời phong kiến, lực lượng bảo vệ hoàng cung thường giữ vai trò quyết định. Vi Hoàng hậu hiểu rõ điều này nên nhanh chóng đưa các thành viên gia tộc họ Vi vào những vị trí chỉ huy quan trọng trong cấm quân.

Tuy nhiên, việc bổ nhiệm người thân không đồng nghĩa với việc nắm chắc quyền kiểm soát quân đội. Bộ chỉ huy do phe họ Vi xây dựng thiếu sự gắn kết và uy tín đủ mạnh đối với các sĩ quan cấp trung cũng như binh lính.

Điểm yếu ấy bộc lộ khi Lý Long Cơ, người sau này trở thành Đường Huyền Tông, phối hợp với Thái Bình Công chúa phát động cuộc tấn công vào nửa đêm.

Trước sức ép của lực lượng đối lập, các chỉ huy thuộc phe họ Vi nhanh chóng bị cô lập. Binh lính cấm quân chuyển sang ủng hộ phe tông thất nhà Đường khi nhận được tín hiệu về tính chính danh của lực lượng nổi dậy.

Khi không còn kiểm soát được lực lượng quân sự bảo vệ hoàng cung, Vi Hoàng hậu gần như mất đi công cụ quan trọng nhất để duy trì quyền lực. Tẩm điện từng là nơi bà có thể dựa vào để điều hành triều đình cuối cùng lại trở thành nơi không thể bảo đảm an toàn cho chính mình.

Sai lầm của Vi Hoàng hậu cho thấy quyền lực quân sự không thể chỉ được xây dựng bằng cách bố trí người thân vào các vị trí chỉ huy. Điều quan trọng hơn là khả năng duy trì lòng trung thành của lực lượng thực thi mệnh lệnh.

Sai lầm trong dùng người khiến phe họ Vi bị cô lập

Một khác biệt đáng kể giữa Võ Tắc Thiên và con dâu nằm ở cách xây dựng bộ máy cai trị.

Võ Tắc Thiên từng sử dụng các biện pháp thanh trừng chính trị nhằm vào giới quý tộc cũ, đồng thời mở rộng khoa cử để thu hút nhân tài từ những tầng lớp xã hội khác. Cách làm này giúp bà từng bước xây dựng mạng lưới quan lại mới, tạo thêm chỗ dựa cho quyền lực của mình.

Vi Hoàng hậu và An Lạc Công chúa lại đi theo hướng khác. Hai người bị cho là đã ưu tiên lợi ích gia tộc trong việc bổ nhiệm quan chức, công khai mua bán chức tước và làm suy yếu những chuẩn mực hành chính thông thường.

Sự mở rộng của phe họ Vi không giúp chính quyền có thêm sự ủng hộ, mà còn khiến nhiều sĩ phu Nho học và quan chức chính trực bất mãn. Khi biến loạn nổ ra, Vi Hoàng hậu không có được một lực lượng trí thức hay những đại thần đủ uy tín sẵn sàng đứng ra bảo vệ tính chính danh cho phe mình.

Đây là điểm yếu đặc biệt nghiêm trọng trong cuộc tranh giành quyền lực. Một nhóm thân tộc có thể nhanh chóng chiếm giữ nhiều chức vụ, nhưng nếu không tạo dựng được sự tin tưởng trong bộ máy cai trị, họ khó duy trì được quyền lực khi gặp biến cố.

Trong khi Võ Tắc Thiên tìm cách xây dựng mạng lưới hậu thuẫn vượt ra ngoài phạm vi gia đình, Vi Hoàng hậu lại khiến quyền lực tập trung quá nhiều vào lợi ích của phe cánh thân tộc. Chính điều đó góp phần đẩy bà vào tình thế đơn độc khi đối thủ ra tay.

Đánh giá thấp Lý Long Cơ và Thái Bình Công chúa

Sai lầm cuối cùng khiến Vi Hoàng hậu không thể cứu vãn tình thế là đánh giá thấp sức mạnh của những đối thủ đang tìm cách ngăn cản tham vọng của bà.

Khi Võ Tắc Thiên chuẩn bị xưng đế, nhiều thế lực đối kháng mạnh trong hoàng tộc nhà Đường đã bị phân tán hoặc triệt hạ qua các cuộc thanh trừng kéo dài. Nhờ vậy, bà có điều kiện thuận lợi hơn để tiến tới ngai vàng.

Vi Hoàng hậu lại phải đối mặt với hai nhân vật có ảnh hưởng lớn trong triều đình lúc bấy giờ: Lý Long Cơ và Thái Bình Công chúa.

Lý Long Cơ là một thành viên trẻ tuổi của hoàng tộc, có tính quyết đoán và mối liên hệ với các chỉ huy quân sự. Trong khi đó, Thái Bình Công chúa, con gái của Võ Tắc Thiên, sở hữu mạng lưới quan hệ và nguồn lực chính trị rộng khắp trong cung đình.

Dù giữa Lý Long Cơ và Thái Bình Công chúa tồn tại sự cạnh tranh quyền lực, ý đồ soán vị của Vi Hoàng hậu đã tạo ra mối đe dọa chung, thúc đẩy hai bên tạm thời hợp tác.

Quyết định nhanh chóng đưa Lý Trọng Mậu lên ngôi, cùng ý định hạn chế quyền lực của các vương gia họ Lý, càng khiến Vi Hoàng hậu mất đi cơ hội thỏa hiệp. Bà vô tình biến những đối thủ vốn có mục tiêu riêng thành một liên minh cùng muốn chấm dứt tham vọng của phe họ Vi.

Đêm 21/7/710, cuộc chính biến Đường Long bùng nổ. Vi Hoàng hậu và An Lạc Công chúa bị chém đầu trong đêm hỗn chiến, các thành viên thuộc phe họ Vi bị xử tử, còn thiếu đế Lý Trọng Mậu bị phế truất. Ngai vàng sau đó được trao lại cho Đường Duệ Tông Lý Đán.

Chỉ trong 18 ngày, kế hoạch mà Vi Hoàng hậu kỳ vọng sẽ đưa mình trở thành nữ hoàng đế thứ hai đã kết thúc bằng một thất bại thảm khốc.

Không thể trở thành Võ Tắc Thiên chỉ bằng cách sao chép

Thất bại của Vi Hoàng hậu phản ánh khoảng cách lớn giữa tham vọng chính trị và khả năng xây dựng một hệ thống quyền lực bền vững. Bà muốn đi theo con đường của Võ Tắc Thiên nhưng không có quá trình tích lũy lâu dài, không kiểm soát chắc chắn lực lượng quân sự và cũng không tạo dựng được mạng lưới hậu thuẫn đủ rộng trong triều đình.

Việc ưu tiên lợi ích thân tộc khiến phe họ Vi ngày càng bị cô lập, trong khi quyết định hành động quá nhanh lại tạo điều kiện cho các đối thủ tập hợp lực lượng chống lại bà.

Trường hợp của Vi Hoàng hậu cho thấy quyền lực cung đình không chỉ phụ thuộc vào việc chiếm giữ những vị trí quan trọng hay nắm quyền bên cạnh hoàng đế. Muốn duy trì quyền lực, một người còn phải biết xây dựng tính chính danh, thu hút nhân tài, kiểm soát nguồn lực và đánh giá chính xác sức mạnh của đối thủ.

Võ Tắc Thiên có gần bốn thập kỷ để từng bước củng cố vị thế trước khi xưng đế. Vi Hoàng hậu lại muốn đi đến kết quả tương tự trong thời gian ngắn, khi những nền tảng cần thiết chưa được hình thành.

Bởi vậy, thất bại của bà không chỉ là câu chuyện về một người phụ nữ muốn đoạt ngai vàng nhưng bất thành, mà còn là minh chứng cho cái giá của sự nóng vội trong cuộc tranh giành quyền lực: tham vọng dù lớn đến đâu cũng khó thành hiện thực nếu thiếu nền móng chính trị và chiến lược đủ vững chắc.

Thùy Dương (SHTT)