Cuộc đua kế vị tại Iran: Những gương mặt tiềm năng sau sự ra đi của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei

Trong bối cảnh áp lực an ninh và địa chính trị đang bủa vây, câu hỏi về người sẽ lèo lái vận mệnh quốc gia Hồi giáo này trở thành tâm điểm chú ý của toàn thế giới. Do ông Khamenei chưa từng công bố người kế vị chính thức, trọng trách lựa chọn nhà lãnh đạo mới giờ đây nằm trong tay Hội đồng Chuyên gia – cơ quan gồm 88 giáo sĩ cấp cao.

Trong danh sách các ứng viên tiềm năng, ông Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của cố Lãnh tụ, hiện là cái tên gây nhiều chú ý nhất. Ở tuổi 56, ông được cho là sở hữu ảnh hưởng sâu rộng nhờ mối liên kết chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng Basij. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với ông chính là truyền thống của giới giáo sĩ Shia vốn không mặn mà với kịch bản "cha truyền con nối", cùng việc ông chưa giữ một chức vụ chính thức hay có hàm cấp giáo sĩ đủ cao trong bộ máy.

Một gương mặt khác nhận được sự tin tưởng từ giới cầm quyền là ông Alireza Arafi. Ở tuổi 67, ông Arafi không chỉ là thân tín của ông Khamenei mà còn giữ vị trí Phó Chủ tịch Hội đồng Chuyên gia và có thâm niên trong Hội đồng Giám hộ. Dù nắm giữ hệ thống trường dòng và có uy tín tôn giáo lớn, điểm yếu của ông lại nằm ở sự thiếu hụt các mối quan hệ sâu sắc với giới an ninh và chưa thực sự là một chính trị gia nổi bật trên chính trường.

Bên cạnh đó, phe bảo thủ cực đoan có thể đặt kỳ vọng vào ông Mohammad Mehdi Mirbagheri. Người đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại Qom này nổi tiếng với quan điểm bài xích phương Tây mạnh mẽ, coi xung đột tôn giáo là điều tất yếu. Sự hiện diện của ông trong Hội đồng Chuyên gia đại diện cho tư tưởng cứng rắn vốn luôn có tiếng nói trọng yếu trong cấu trúc quyền lực Iran.

Ngược lại, nếu Hội đồng hướng tới một sự lựa chọn mang tính biểu tượng và ôn hòa hơn, ông Hassan Khomeini – cháu trai của người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Ruhollah Khomeini – có thể là một phương án. Tuy nhiên, dù mang dòng máu của gia tộc khai quốc, ông lại bị đánh giá là thiếu kinh nghiệm cầm quyền thực tế và có ít ảnh hưởng đối với bộ máy an ninh hiện tại. Ngoài ra, giáo sĩ cấp cao Hashem Hosseini Bushehri, Phó Chủ tịch thứ nhất của Hội đồng Chuyên gia, cũng được xem là một ứng viên "an toàn" nhờ mối quan hệ mật thiết với các thiết chế kế vị, dù ông hiếm khi xuất hiện trước công chúng.

Cuộc chuyển giao quyền lực này không đơn thuần là một thủ tục pháp lý, mà là một "phép thử" sinh tử đối với sự ổn định của Iran. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào sự dàn xếp giữa các giáo sĩ cấp cao và tầm ảnh hưởng của lực lượng quân sự IRGC trong những ngày tới.