Một làn sóng chấn động vừa quét qua hệ thống giáo dục quốc tế tại khu vực Trung Đông khi các trường đại học danh tiếng của Mỹ đồng loạt chuyển sang trạng thái khẩn cấp.

Quyết định này được đưa ra ngay sau khi Iran phát đi một tối hậu thư đầy sức ép, tuyên bố các cơ sở giáo dục này có thể trở thành mục tiêu tấn công trực diện nếu các yêu cầu chính trị không được đáp ứng đúng thời hạn.

Hàng loạt đại học Mỹ tại Trung Đông kích hoạt phương án khẩn -0
Hàng loạt trường đại học Mỹ tại Trung Đông phải chuyển sang học trực tuyến sau tối hậu thư của Iran. Ảnh: NYUAD

Tối hậu thư 24 giờ và lệnh sơ tán khẩn cấp

Cụ thể, vào ngày 29/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép: Washington phải lên án các cuộc không kích nhằm vào các cơ sở đại học tại Iran trước 12 giờ trưa ngày 30/3 (giờ Tehran). Nếu điều kiện này không được thực hiện, các trường đại học Mỹ trong khu vực sẽ bị coi là "mục tiêu hợp pháp". Đi kèm với lời đe dọa này là khuyến cáo gây lo ngại sâu sắc khi yêu cầu sinh viên, giảng viên và cư dân lân cận phải giữ khoảng cách an toàn ít nhất 1km tính từ khuôn viên các trường.

Phản ứng trước áp lực nghẹt thở, hàng loạt "vệ tinh giáo dục" của Mỹ đã ngay lập tức hành động để bảo vệ tính mạng cho hàng nghìn nhân sự. Tại Lebanon, Đại học Mỹ Beirut (AUB) đã tiên phong thông báo chuyển toàn bộ hoạt động giảng dạy sang hình thức trực tuyến. Dù chưa ghi nhận mối đe dọa thực tế nào nhắm riêng vào trường, ban lãnh đạo vẫn khẳng định đây là bước đi cần thiết dựa trên sự thận trọng tối đa.

Tình hình tại vùng Vịnh thậm chí còn khẩn trương hơn. Các cơ sở giáo dục biểu tượng như NYU Abu Dhabi hay Texas A&M tại Qatar đã nhanh chóng sơ tán sinh viên và nhân viên khỏi khuôn viên trường. Đặc biệt, "thành phố giáo dục" (Education City) tại Qatar — nơi quy tụ những cái tên lừng lẫy như Georgetown, Carnegie Mellon và Northwestern — cũng đã xác nhận đóng cửa giảng đường trực tiếp cho đến khi có thông báo mới.

"Ngoại giao mềm" trở thành mục tiêu trong cuộc chiến tâm lý

Theo nhận định từ giới chuyên gia và tờ WSJ, hành động này của Iran được xem là một phần trong chiến lược "leo thang có kiểm soát". Dù khả năng xảy ra một cuộc tấn công quân sự trực tiếp vào các môi trường giáo dục là không cao do lo ngại phản ứng từ cộng đồng quốc tế, nhưng sức ép tâm lý mà nó tạo ra là cực kỳ khủng khiếp. Iran đang sử dụng vị thế dễ bị tổn thương của các cơ sở dân sự để buộc Mỹ phải đối mặt với áp lực bảo vệ hơn 4.900 sinh viên đang học tập tại Trung Đông và Bắc Phi.

Trong hơn một thập kỷ qua, các cơ sở đại học này vốn được coi là công cụ "ngoại giao mềm" đầy quyền lực của Washington, giúp lan tỏa ảnh hưởng văn hóa và tri thức tại khu vực. Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị ngày càng khắc nghiệt, chính những biểu tượng của tri thức này lại trở thành quân bài trong các cuộc mặc cả chính trị. Việc hàng loạt ngôi trường danh giá phải "cửa đóng then cài" không chỉ gây gián đoạn việc học tập mà còn cho thấy sự mong manh của các giá trị dân sự trước vòng xoáy xung đột.

Giờ đây, mọi ánh nhìn đang đổ dồn về thời điểm 15h30 chiều ngày 30/3 (giờ Việt Nam). Liệu một thỏa thuận ngoại giao sẽ được thiết lập hay các trường đại học Mỹ sẽ phải tiếp tục duy trì trạng thái "nội bất xuất, ngoại bất nhập" dưới bóng ma xung đột?