Định hướng mới cho liên minh chiến lược Nga - Trung sau hội nghị thượng đỉnh

Thắt chặt thành trì chiến lược

Trong cuộc hội đàm thượng đỉnh ngày 20/5 tại thủ đô Bắc Kinh, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã dành cho nhau những lời ca ngợi nồng ấm, khẳng định mối quan hệ song phương đang ở mức độ cao chưa từng có. 

Nhằm biểu thị niềm vui gặp gỡ, Tổng thống Putin đã mượn câu thơ cổ "Nhất nhật bất kiến như tam thu hề", trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình đáp lại bằng câu tục ngữ "Vi giả thường thành, hành giả thường chí" để bày tỏ niềm tin vào đà phát triển vươn lên những tầm cao mới của hai quốc gia. 

Tại Đại lễ đường Nhân dân, hai nhà lãnh đạo đã ký kết tuyên bố chung về việc thắt chặt hơn nữa "quan hệ đối tác toàn diện và phối hợp chiến lược", cùng một văn kiện thúc đẩy "trật tự thế giới đa cực". Ông Tập Cận Bình nhấn mạnh hai nước phải tiếp tục là "thành trì chiến lược của nhau", tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực AI, đổi mới công nghệ và hành xử như các cường quốc có trách nhiệm chống lại hành vi bắt nạt đơn phương. Đáp lại, ông Putin khẳng định Moskva sẵn sàng duy trì nguồn cung dầu khí liên tục, coi thương mại song phương là lá chắn vững chắc bảo vệ hai nước trước áp lực từ bên ngoài và sự bất ổn của thị trường toàn cầu.

Chuyến đi lần này giúp Tổng thống Nga đạt được kết quả lớn nhất là lời đảm bảo về mối gắn kết chính trị ngày càng sâu sắc với Trung Quốc, vào thời điểm cả hai nước cùng gia tăng bất đồng với phương Tây. Sự kiện diễn ra chỉ 4 ngày sau chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Mỹ Donald Trump. 

Việc Bắc Kinh tiếp đón ông Putin với các nghi thức tương tự và tổ chức buổi trà đàm kéo dài một tiếng rưỡi tại Đại lễ đường Nhân dân cho thấy nỗ lực thiết lập vị thế "cường quốc ngoại giao toàn cầu" và sự cân bằng của ông Tập trước các đối tác ngang hàng. 

Tổng thể chuyến thăm mang lại hiệu quả tích cực với ít nhất 20 thỏa thuận được ký kết. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất, thu mua gần một nửa lượng dầu xuất khẩu và cung cấp các thiết bị công nghiệp, công nghệ lưỡng dụng giúp duy trì nền tảng công nghiệp quốc phòng của Nga. 

Siêu dự án khí đốt vẫn vướng rào cản thương lượng

Dù đạt được nhiều đồng thuận về chính trị và kinh tế, chuyến thăm hai ngày đã không thể giúp Tổng thống Putin tạo ra bước đột phá cho siêu dự án đường ống khí đốt Sức mạnh Siberia 2. 

Đây là dự án trị giá nhiều tỷ USD, được thiết kế để vận chuyển 50 tỷ mét khối khí tự nhiên mỗi năm từ miền tây Siberia qua Mông Cổ sang Trung Quốc. Đối với Nga, dự án này mang tính sống còn để bù đắp nguồn thu từ thị trường châu Âu sau khi bị áp hàng loạt lệnh trừng phạt và bị tê liệt đường ống Nord Stream do chiến dịch tại Ukraine.  

Tuy nhiên, vị thế đàm phán yếu do thiếu lựa chọn thay thế đã khiến Nga rơi vào thế bất lợi, trong khi Trung Quốc nắm thế thượng phong và đang mặc cả quyết liệt để có mức giá thấp hơn so với châu Âu. 

Phía Nga cần giá cao để bù đắp chi phí xây dựng hạ tầng khổng lồ, còn Bắc Kinh lại cố gắng đòi mức chiết khấu mạnh gắn liền với các mốc chuẩn trong nước. Dù Moskva đã cố gắng thuyết phục rằng tuyến đường ống này an toàn hơn các tuyến vận tải biển dễ bị tổn thương qua eo biển Hormuz (trong bối cảnh chiến sự Iran nổ ra), kết quả vẫn không như kỳ vọng.  

Phía Nga thừa nhận đôi bên mới chỉ đạt được "những đồng thuận cơ bản" về tuyến đường và phương thức xây dựng, song chưa có mốc thời gian cụ thể do vẫn còn vài vướng mắc nhỏ cần tháo gỡ.  

Sự bế tắc này phơi bày thực tế là mối quan hệ song phương đang mất dần đi tính cân bằng cốt lõi, khi Nga cần nguồn thu từ thương mại hơn rất nhiều so với nhu cầu năng lượng của Trung Quốc. Hiện tại, Bắc Kinh không hề vội vàng do đã dành nhiều năm đa dạng hóa nguồn cung (như tăng nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng từ Australia, Qatar), thúc đẩy sản lượng nội địa và mở rộng năng lượng tái tạo. 

Dù Nga vẫn là nhà cung cấp khí đốt qua đường ống lớn nhất của Trung Quốc nhờ dự án Sức mạnh Siberia 1 và chuẩn bị vận hành đường ống Viễn Đông vào năm 2027, siêu dự án Sức mạnh Siberia 2 vẫn là một bài toán chưa có lời giải đáp cuối cùng.