Eo biển Hormuz siết chặt giữa chiến sự: Iran “mở cửa có chọn lọc”, tàu quốc tế tìm đường vòng

Kể từ khi chiến sự bùng phát cuối tháng 2, khu vực Hormuz đã chứng kiến hơn 15 tàu chở dầu bị tấn công bằng máy bay không người lái và pháo kích. Hệ quả là lưu lượng tàu thuyền sụt giảm nghiêm trọng. Nếu trước đây mỗi ngày có khoảng 138 tàu qua lại, thì nay con số này chỉ còn 3-5 tàu/ngày, tương đương mức giảm tới 95%.

Dữ liệu cho thấy kể từ đầu tháng 3, chưa đến 100 tàu đi qua eo biển này. Trong số đó, khoảng 1/3 có liên hệ với Iran, bao gồm các tàu treo cờ quốc gia này hoặc bị nghi ngờ tham gia vận chuyển dầu mỏ của Tehran. Ngoài ra, một số tàu thuộc các công ty có liên kết với Trung Quốc, cũng như tàu hướng đến Ấn Độ, vẫn xuất hiện rải rác trên tuyến.

Đáng chú ý, nhiều quốc gia như Ấn Độ, Pakistan, Trung Quốc, Iraq và Malaysia đã phải trực tiếp làm việc với Iran để xin phép cho tàu đi qua. Một số quan chức xác nhận việc cấp phép đang diễn ra, song theo hình thức xét duyệt từng trường hợp riêng lẻ.

Không chỉ bị hạn chế về mặt chính sách, các tàu còn phải thay đổi lộ trình để đảm bảo an toàn. Thay vì đi qua trung tâm eo biển như trước, nhiều tàu buộc phải di chuyển sát bờ biển Iran hoặc vòng qua các khu vực nước nông gần đảo Larak. Một số hành trình thậm chí kéo dài hơn bình thường, cho thấy sự kiểm soát chặt chẽ của Tehran đối với tuyến đường này.

Theo các chuyên gia, việc thay đổi tuyến có thể liên quan đến nguy cơ thủy lôi hoặc yêu cầu từ phía Iran nhằm dễ kiểm soát và nhận diện tàu thuyền. Điều này đồng nghĩa với việc các tàu muốn đi qua Hormuz phải tuân thủ các quy tắc do Iran đặt ra nếu muốn đảm bảo an toàn.

Trong khi đó, Iran tiếp tục khẳng định không đóng hoàn toàn eo biển, nhưng áp đặt hạn chế với các quốc gia bị xem là đối địch, đồng thời tạo điều kiện cho những nước khác lưu thông có kiểm soát. Tehran thậm chí đang xây dựng một quy trình phê duyệt chính thức cho tàu thuyền trong thời gian tới.

Diễn biến này khiến cộng đồng quốc tế lo ngại. Một số nước châu Âu đã kêu gọi mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải và giảm căng thẳng, song vẫn thận trọng trong việc can thiệp quân sự.

Hormuz từ lâu là tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu của thế giới, với hàng chục triệu thùng dầu và lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng đi qua mỗi ngày. Việc tuyến đường này bị siết chặt không chỉ làm gián đoạn vận tải mà còn tạo áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, việc “mở cửa có điều kiện” của Iran đang khiến Hormuz trở thành một trong những điểm nóng nhạy cảm nhất, nơi mỗi chuyến tàu qua lại đều mang theo rủi ro và những toan tính địa chính trị phức tạp.