Giải mã bàn cờ ngoại giao Mỹ - Iran: Tia hy vọng mong manh giữa vòng xoáy xung đột

aA

Mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ hé lộ về một tiến trình đàm phán đang âm thầm hình thành giữa Washington và Tehran. Dù các bên vẫn đưa ra những tuyên bố trái ngược, nhưng những động thái hậu trường cho thấy một kịch bản ngoại giao phức tạp đang được dàn dựng nhằm tháo gỡ ngòi nổ tại Trung Đông.

Mọi chuyện bắt đầu từ một thông báo gây sốc trên mạng xã hội Truth Social vào sáng sớm ngày 23/3, ngay trước giờ mở cửa của các thị trường tài chính. Tổng thống Trump khẳng định đôi bên đã có những trao đổi "rất tốt đẹp và hiệu quả" trong hai ngày qua.

Để minh chứng cho thiện chí, ông chủ Nhà Trắng đã quyết định tạm hoãn mọi đòn tấn công quân sự nhắm vào hạ tầng năng lượng của Iran trong thời hạn 5 ngày, tạo khoảng trống cho các cuộc thảo luận sâu rộng và chi tiết hơn.

Tuy nhiên, bức tranh ngoại giao này ngay lập tức bị phủ bóng bởi sự mâu thuẫn. Trong khi ông Trump tự tin tuyên bố đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner đã đạt được đồng thuận trên hầu hết các vấn đề với một "lãnh đạo cấp cao và được kính trọng" của Iran, thì phía Tehran lại lên tiếng bác bỏ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran và Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf đều khẳng định không có cuộc đàm phán chính thức nào, thậm chí coi đây là "tin giả" nhằm thao túng thị trường. Dẫu vậy, một nguồn tin khác từ Bộ Ngoại giao Iran lại thừa nhận họ đang xem xét các đề xuất từ Mỹ thông qua trung gian.

Đi sâu vào nội dung của các cuộc tiếp xúc ban đầu, sự khác biệt về kỳ vọng giữa hai đối thủ truyền kiếp vẫn còn rất lớn. Washington dường như đang đặt lên bàn cân 6 yêu sách "tối đa hóa", bao gồm việc Iran phải ngừng chương trình tên lửa trong 5 năm, chấm dứt làm giàu uranium, phá dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu và cắt đứt nguồn tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah, Houthi và Hamas.

Ngược lại, phía Iran kiên quyết đòi hỏi một thỏa thuận hòa bình bền vững thay vì lệnh ngừng bắn tạm thời, yêu cầu Mỹ gỡ bỏ trừng phạt kinh tế và bồi thường cho những thiệt hại đã qua. Một quan chức Mỹ tiết lộ, điểm mấu chốt có thể nằm ở cách diễn đạt: Iran gọi là "bồi thường", còn Mỹ gọi là "trả lại tài sản bị phong tỏa" để cả hai bên đều có thể giữ thể diện với nội bộ.

24-1774340225-giai-ma-ban-co-ngoai-giao-my-iran-tia-hy-vong-mong-manh-giua-vong-xoay-xung-dot — Từ trái sang: Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Jared Kushner. Ảnh: Reuters

Trong bối cảnh căng thẳng, vai trò của các bên trung gian trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ai Cập, Qatar và Anh đang tích cực chuyển giao thông điệp, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan nỗ lực thúc đẩy các cuộc gặp trực tiếp. Thậm chí, có nguồn tin cho biết một cuộc gặp cấp cao giữa phái đoàn Iran với Phó tổng thống Mỹ JD Vance cùng các đặc phái viên có thể diễn ra tại Islamabad ngay trong tuần này.

Dù hy vọng về một bước ngoặt là có thật, giới quan sát vẫn tỏ ra thận trọng. Chuyên gia Ali Vaez từ Nhóm Khủng hoảng Quốc tế cho rằng khoảng cách giữa việc "không tấn công hạ tầng" và một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài vẫn còn rất xa. Nhà Trắng hiện vẫn giữ thái độ kín kẽ với tuyên bố "không thương lượng qua báo chí" và khẳng định tình hình vẫn đang thay đổi từng giờ.