Trải qua bốn tuần đàm phán nghẹt thở và nguy cơ đổ vỡ vào phút chót, Mỹ và Iran đã chính thức thống nhất thỏa thuận khung lịch sử nhằm chấm dứt cuộc xung đột đầy áp lực giữa hai quốc gia.
18-1781756457-goc-khuat-cuoc-dam-phan-cang-nhu-day-dan-truoc-thoa-thuan-the-ky-my-iran
Iran chịu thiệt hại không nhỏ về cơ sở hạ tầng sau xung đột (Ảnh: Reuters).

Trước khi đạt được sự đồng thuận, cả Washington và Tehran đã trải qua những giờ phút căng thẳng tột độ. Đêm 14/6, ngay trước khi tham dự sự kiện võ thuật UFC được tổ chức trên bãi cỏ Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump ở tuổi 80 đã hân hoan tuyên bố cuộc chiến với Iran kết thúc và eo biển Hormuz chuẩn bị mở lại. 

Trước đó, ngay trong bữa tối đón sinh nhật cùng gia đình, ông cũng đã đăng tải thông điệp trên mạng xã hội Truth Social để chúc mừng việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và cho phép dầu mỏ tiếp tục lưu thông tự do. 

Tuy nhiên, đằng sau sự lạc quan đó là một kịch bản suýt đổ vỡ vào phút chót khi Israel bất ngờ tiến hành không kích miền nam Beirut vào sáng cùng ngày. Sự việc khiến phía Iran phản ứng gay gắt, buộc ông Trump phải công khai chỉ trích đồng minh, trực tiếp gọi điện trách phạt Thủ tướng Netanyahu và chấp nhận lùi giờ ký kết thỏa thuận.

Để cứu vãn tình thế nguy cấp này, các nhà trung gian Qatar đã phải thực hiện cuộc ngoại giao con thoi liên tục suốt 17 giờ tại Tehran để chuyển giao thông điệp giữa hai bên, ngay trong lúc trận đấu UFC đang diễn ra tại Mỹ. Đây là đỉnh điểm của chiến dịch hòa giải âm thầm kéo dài suốt 4 tuần do Qatar dẫn đầu theo lời đề nghị từ cả hai phía. 

Trước đó, từ giữa tháng 5, Qatar cùng Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Khi xung đột dâng cao, phái đoàn cấp cao của Qatar do ông Ali al-Thawadi và Hamad al-Kubaisi dẫn đầu đã bí mật đến Tehran. Tiến trình đàm phán liên tục bị thử thách bởi những tuyên bố cứng rắn từ ông Trump và các mối đe dọa quân sự từ Israel. 

Thậm chí, các nhà ngoại giao Qatar từng phải bay đến Washington để họp khẩn với Phó Tổng thống JD Vance cùng các cố vấn hàng đầu là Jared Kushner và Steve Witkoff nhằm tháo gỡ thế bế tắc.

Sự can thiệp kịp thời của quân đội Pakistan cũng đóng vai trò then chốt khi Tổng tham mưu trưởng Asim Munir đến Iran hội đàm sâu với Chủ tịch Quốc hội và Ngoại trưởng nước này. Sau nhiều vòng thương lượng cân não, hai bên cuối cùng đã tìm được tiếng nói chung trong các vấn đề cốt lõi. 

Iran chấp nhận từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân, đồng ý pha loãng hoặc chuyển giao lượng uranium làm giàu cấp độ cao và mở cửa eo biển Hormuz. Đổi lại, Mỹ chấp nhận lộ trình dỡ bỏ từng bước các lệnh trừng phạt kinh tế và phong tỏa tài sản. 

Thỏa thuận này là cứu cánh tài chính vô cùng quan trọng đối với Iran trong bối cảnh nền kinh tế kiệt quệ, đồng thời giải tỏa áp lực lạm phát và giá xăng dầu đang leo thang chóng mặt tại Mỹ. Việc ký kết thành công thỏa thuận khung này được kỳ vọng sẽ mở đường cho các cuộc thương lượng chi tiết và cân não hơn trong giai đoạn tiếp theo.