Iran mới là bên nắm “quyền quyết định” trong cuộc chiến với Mỹ và Israel

Trong thư gửi các khách hàng quốc tế gần đây, Saudi Aramco cho biết họ vẫn chưa thể xác định cảng xuất khẩu cho các lô dầu trong tháng 4. Theo đó, dầu có thể được chuyển đi từ khu vực Biển Đỏ, nhưng cũng có khả năng tiếp tục được vận chuyển từ vùng Vịnh, tùy thuộc diễn biến của cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tình hình trở nên phức tạp khi giao thông qua Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ trọng yếu của thế giới – gần như bị tê liệt. Một khách hàng thường xuyên của Aramco thậm chí nhận định rằng có lẽ ông phải liên hệ với Iran để biết khi nào chiến sự kết thúc thì mới có thể nhận được nguồn cung dầu.

Nhận xét này phản ánh quan điểm đang lan rộng trong khu vực rằng dù Mỹ và Israel có thể tuyên bố chiến thắng vào bất kỳ thời điểm nào, Iran mới là quốc gia có khả năng quyết định khi nào cuộc xung đột dừng lại. Điều đó đồng nghĩa với việc Tehran nắm giữ chìa khóa đối với việc khôi phục nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần khẳng định Washington đang tiến gần tới chiến thắng trong cuộc đối đầu đang leo thang. Tuy nhiên, khung thời gian mà ông đưa ra lại khá mơ hồ, dao động từ vài ngày đến vài tuần.

Trong khi đó, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel bằng cách triển khai tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào các tàu thuyền qua lại tại eo biển Hormuz. Hành động này khiến tuyến hàng hải vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới rơi vào tình trạng gần như đình trệ.

Để đối phó, Mỹ đề xuất triển khai tàu chiến hộ tống các tàu chở dầu qua khu vực này và kêu gọi các đồng minh tham gia đảm bảo an ninh hàng hải. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định các biện pháp quân sự như vậy khó có thể giúp khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải nếu Washington và Tel Aviv không đạt được thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt các cuộc tấn công vào tàu thuyền.

Cuộc khủng hoảng hiện nay đã làm lung lay niềm tin vào hệ thống cung ứng năng lượng tại Trung Đông, đồng thời phơi bày những điểm yếu trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng dầu khí của khu vực.

Theo một cố vấn năng lượng của chính phủ Iraq, việc sửa chữa các nhà máy lọc dầu, cảng biển và mỏ dầu bị tấn công có thể mất từ vài tuần đến vài tháng. Ngoài ra, chi phí bảo hiểm đối với tàu chở dầu sẽ tăng mạnh và ngày càng khó tìm do rủi ro an ninh quá cao.

Các cuộc tấn công của Iran cũng buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Bahrain và Israel phải tạm ngừng hoạt động, kéo theo giá dầu và khí đốt tăng vọt tới 60%.

Ngay cả khi xung đột được giải quyết trong thời gian ngắn, các nhà phân tích cho rằng thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể tiếp tục đối mặt với gián đoạn trong nhiều tuần, bởi việc khôi phục hoạt động vận chuyển và sản xuất không thể diễn ra ngay lập tức.

Việc các tuyến hàng hải bị phong tỏa cũng buộc nhiều nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng vì không thể xuất khẩu dầu. Saudi Aramco đã phải đóng cửa hai mỏ ngoài khơi lớn là Safaniya và Zuluf, khiến sản lượng của nhà sản xuất lớn nhất thuộc OPEC giảm khoảng 20%.

Tại Iraq – quốc gia sản xuất dầu lớn thứ hai của OPEC – sản lượng đã giảm tới 70%, trong khi sản lượng của UAE, nhà sản xuất lớn thứ ba trong khối, cũng sụt giảm một nửa.

Theo ước tính của các nhà phân tích, tổng lượng dầu bị cắt giảm tại Trung Đông hiện lên tới 7–10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 7–10% nhu cầu dầu toàn cầu. Trong khi đó, Qatar đã buộc phải dừng hoàn toàn hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung LNG của thế giới và cảnh báo các khách hàng rằng việc giao hàng có thể bị trì hoãn đến tháng 5.

Một nguồn tin trong ngành cho biết nguyên nhân của những quyết định này rất rõ ràng: an toàn con người phải được đặt lên hàng đầu, và các doanh nghiệp không thể mạo hiểm trong bối cảnh rủi ro ngày càng gia tăng.