Giữa tâm điểm căng thẳng Trung Đông, Iran vừa gửi thông điệp cứng rắn tới Liên hợp quốc về quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Không chỉ đặt ra các điều kiện an ninh nghiêm ngặt, Tehran còn được cho là bắt đầu thu khoản phí quá cảnh khổng lồ đối với tàu thương mại.

Nguồn tin từ Reuters, ngày 24/3, theo công văn gửi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), Iran chính thức nêu điều kiện lưu thông qua eo biển Hormuz. Tehran tuyên bố chỉ những tàu “không thù địch” mới được phép đi qua vùng nước chiến lược này nếu có sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền sở tại.

Văn bản từ Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh quyền đi lại an toàn chỉ dành cho các quốc gia không hỗ trợ hành động gây hấn. Điều kiện tiên quyết là: “Các tàu không thù địch, bao gồm những tàu thuộc sở hữu hoặc liên kết với các quốc gia khác, có thể được hưởng quyền đi lại an toàn qua eo biển Hormuz khi phối hợp với các cơ quan chức năng có thẩm quyền của Iran – với điều kiện là các tàu này không tham gia hoặc hỗ trợ các hành động gây hấn chống lại Iran và tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn và an ninh đã được công bố”.

tau-di-qua-eo-bien-hormuz
Các tàu chở hàng ở vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz (Ảnh: Reuters).

Tehran khẳng định đã triển khai các biện pháp tương xứng nhằm ngăn chặn đối phương lợi dụng tuyến đường thủy này. Theo đó, mọi tàu bè, thiết bị hoặc tài sản liên quan đến Mỹ và Israel đều bị tước quyền tự do lưu thông. Lệnh cấm này cũng áp dụng cho các bên tham gia trực tiếp vào cuộc xung đột hiện tại.

Đáng chú ý, các nguồn tin quốc tế tiết lộ Iran đã bắt đầu thu phí quá cảnh không chính thức. Mức phí này được cho là lên tới 2 triệu USD cho mỗi chuyến tàu tùy trường hợp cụ thể. Động thái này cho thấy nỗ lực khẳng định tầm ảnh hưởng tuyệt đối của Tehran đối với mạch máu giao thương toàn cầu.

Eo biển Hormuz là yết hầu vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí, thực phẩm và kim loại của thế giới mỗi ngày. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bước sang tuần thứ tư, việc đảm bảo dòng chảy năng lượng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết đối với các quốc gia tiêu thụ lớn.

eo-bien-hormuz-2
Vị trí eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).

Thực tế ghi nhận lưu lượng tàu qua đây đã sụt giảm nghiêm trọng. Trước xung đột, trung bình mỗi ngày có 138 tàu qua lại. Hiện nay, con số này chỉ còn vỏn vẹn 3-5 tàu/ngày. Đa số là tàu liên quan đến Iran hoặc các tàu chọn lộ trình sát bờ biển nước này để tìm kiếm sự an toàn.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định eo biển vẫn mở cửa cho phần lớn các nước, ngoại trừ Mỹ và Israel. Ông cho biết nhiều tàu quốc tế đã được cấp phép đi qua. Tuy nhiên, các tàu có mối liên hệ với phương Tây vẫn đang đối mặt với những rào cản pháp lý và an ninh cực lớn.

Tầm quan trọng của Hormuz là không thể phủ nhận khi đây là lộ trình của 25% lượng dầu thô thương mại toàn cầu. Trong năm 2025, trung bình 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu khí đi qua đây mỗi ngày. Khoảng 80% sản lượng này được cung ứng cho các thị trường trọng điểm châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Việc Iran thắt chặt kiểm soát không chỉ ảnh hưởng đến an ninh hàng hải mà còn trực tiếp đe dọa sự ổn định kinh tế của các cường quốc khu vực. Sự phối hợp với chính quyền Tehran hiện trở thành yêu cầu bắt buộc để duy trì hoạt động thương mại tại vùng biển này.